The Recognition of Śakuntalā 10.5.3
Arthadyotanikā 10.5.3
- Language
- Sanskrit
10.5.3
tenāsau naṭaḥ kiṃnamaskārarūpāṃ tatrāpi kiṃvidhāśīrūṃpāṃ nāndīṃ paṭhiṣyatīti sotkaṇṭhānāṃ sabhyānāṃ tāmapanetuṃ pūrvamavatvityuktiḥ || atra ca sakalābhilaṣitaphalavitaraṇapravaṇatvamevāvanaṃ vivakṣitam | pālanārthatvāddhātoḥ | tacca tena vinā na saṃbhavatīti | kānityapekṣāyāṃ vo yuṣmānsabhyānityarthaḥ | teṣāmevātra saṃbodhanayogyatvātsaṃbodhanapradhānatvācca yuṣmadarthasya | ataśca “anuvādyamanuktvāaiva na vidheyamudīrayet | na sa labdhāspadaṃ kiṃcitkutracitpratitiṣṭhati” ityuktanayena “nyakkāro hyayameva” itivadanuvādyavidheyavyatyayo nāśaṅkanīyaḥ || atra vāyorbhaṭṭanaye gurunaye ca spārśanapratyakṣatvātpratyakṣābhirityuktiḥ || anena viśeṣaṇena tāsāṃ sakalajanapratītatvaṃ vyajyate || sakalavākyasthatattadviśeṣaṇopādānenaikaikāpi sā tādṛkphaladā | tadyuktasyeśasya kiṃ punarvaktavyamiti bhāvaḥ || atra yā sṛṣṭirtyuktakrameṇaiva saṃkhyāprāptau yadaṣṭābhiriti vacanaṃ tatsūcye'rtha upayogīti nārthapunarūktam | yā sṛṣṭirityādau yacchabdasya vacanavibhaktiprakramabhaṅgo na śaṅkanīyaḥ| “guṇānāṃ ca parārthatvādasaṃbandhaḥ samatvātsyāt ” iti nayena teṣāṃ parārthatvātparasparamasaṃbaṃdhādanuvādyatvāt | anuvādye ca na tattaddoṣāvakāśa iti sthitaṃ tatraiva || atra pṛthivyādikrameṇākāśādikrameṇa vā vaktavye yo vyastakramavinyāsaḥ sa kathamiti cet | ucyate | atra prathamasṛṣṭatvājjalasya prathamata upādānam | tatastadutpannasya tejasaḥ “addbhyo'gniḥ” iti smṛteḥ | tatrāpi hutaṃ havirvahatīti prakāreṇokteḥ kena hutamiti prasaṅgāyajamānasya |