Pramāṇa · Search · About · API

The Recognition of Śakuntalā 10.5.206

Arthadyotanikā 10.5.206

Language
Sanskrit

10.5.206

śuddho'śuddho'tyantaśuddho bībhatsastu tridhā mataḥ | ādyau rudhiraviṣṭhādiśuddhāśuddhavibhāvajau” iti | daśarūpake'pi— “rudhirāntrakīkasavasāsrāyvādibhiḥ kṣobhaṇaḥ” iti dvitīyo bībhatsabhedaḥ | ārtānāṃ pīḍitānāṃ bhayamapanetuṃ dūrīkartumāttadhanvā gṛhītacāpa iti svābhāvikam | krodhāvegasūcanam | upamāvṛttyanuprāsāḥ | praharṣaṇī vṛttam | anenaujò nāma saṃdhyantarāṅgamupakṣiptam | tallakṣaṇaṃ tu— “ojastu vāgupanyāso nijaśaktiprakāśakaḥ” iti | tadabhiprāyeṇa rājā saroṣamiti | kuṇapāśana rākṣasa | “rājā—saroṣam ” ityādine tadantena [ krodho nāma ] saṃdhyantarāṅgamapakṣiptam| tallakṣaṇaṃ tu— “krodhastu cetaso dīptiraparādhādidarśanāt ” iti | ita ito devaḥ | avihā khede | ahamatrabhavantaṃ pūjyaṃ rājānaṃ paśyāmi | tvaṃ māṃ na paśyasi | biḍālagṛhīto mārjāragṛhīto mūṣika iva nirāśo'smi jīvite saṃvṛttaḥ | anenopamānena tyāge'pi jīvitābhāvaḥ sūcitaḥ | tiraskariṇīvidyā tayā garvitaṃ yadyahaṃ na paśyāmi tathāpi madīyaṃ śastraṃ tvāṃ drakṣyati | eṣa ityasya ślokenānvayaḥ | ya iti | yaḥ śaro vadhyaṃ tvāṃ haniṣyati prahariṣyati dvijaṃ vidūṣakaṃ rakṣyaṃ rakṣati rakṣiṣyati | tamiṣuṃ saṃdadha iti saṃbandhaḥ | ekasyobhayakāritve dṛṣṭāntamāha—haṃsa iti | atropameya ubhayasyādṛṣṭatvena rūpeṇaikyaṃ vivakṣitam | “rājā—bhoḥ ” ityādinaitadantena vyavasāyo nāmāṅgamapakṣiptam | tallakṣaṇaṃ daśarūpake—“vyavasāyaḥ svaśaktyuktiḥ ” iti | rājñā svaśakterāviṣkaraṇāt | “nepathye ” ityādinetadantena raudro raso dhvanitaḥ | tallakṣaṇaṃ tu-- “hantaprakṛtayo rakṣodaityādyanyāyakāriṇaḥ |

Linked texts (1)