The Recognition of Śakuntalā 10.5.208
Arthadyotanikā 10.5.208
- Language
- Sanskrit
10.5.208
raṇaśirasi saṃgrāmāgre tasya dānavagaṇasya tvaṃ nihantā smṛtaḥ | saptasaptiḥ sūryo yannaiśaṃ niśāsaṃbandhi timiramucchettuṃ nāśayituṃ na prabhavati samartho na bhavati candrastadapākaroti | dṛṣṭāntaḥ | stesastasyeti saptasaptoti chekavṛttyanuprāsāḥ| praharṣiṇī vṛttam | atrānena svasvāmimaḥ sūryopamānatvena tejasvitvaṃ vadatā tadaśakyakaratvenāsya candropamānatvaṃ vadatobhayatraucityaṃ dhvanitam | jvalatīti | calitaṃ calanaṃ prāptamindhanaṃ yasya so'gnirjvalati | viprakṛtaḥ kopitaḥ pannagaḥ sarpaḥ phaṇāṃ phaṭāmūrdhvaṃ kuruta ityarthaḥ | “ phaṭāyāṃ tu phaṇā dvayoḥ ” ityamaraḥ | hi niścitaṃ janaḥ sarvo lokaḥ kṣobhāccittakrauryātsvaṃ mahimānamātmaprabhāvaṃ prāyo bāhulyena pratipadyate | mālādṛṣṭāntālaṃkāraḥ | bhavāniti viśeṣe prastute jana iti sāmānyotkeraprastutapraśaṃsā | latilite iti prāpreti chekavṛttyanuprāsau | tattasmādatra viṣaye mamendrājñayā tatragamanarūpeṇa parigatārthe jñātārthaṃ kṛtvā | piśuna iti mantrināma | tvanmatiriti | iti brūhīti saṃbandhaḥ | pūrve prajāparipālane ubhayamapi vyāpṛtamāsīdadhunā te matireveti kevalyuktam | anenobhayāyattasiddhitvamātmanaḥ sūcitam | dvitīyasyānyatra viniyogamāha— adhīti | anyasminkarmaṇi dānavamāraṇe | etena lokadvayarakṣakatvamasya dhvanitam | adhijyamityanenaitatsamayamārabhya dānavamāraṇaparyantaṃ jyānuttāraṇaṃ dhvanitam | yadbhāvānājñāpayati | rathādhirohaṇaṃ nāṭayatītyūrdhvajānucāryā | tallakṣaṇaṃ tu saṃgītaratnākare—“ kuñcitotkṣiptapādasyājānustanasamaṃ yadā | nyasyastaddhi kṛto'nyo'ṅghirūrdhvajānustadā bhavet” iti ||
Linked texts (1)
- Abhijñānaśākuntala — Kālidāsa, Sanskrit