The Recognition of Śakuntalā 10.5.209
Arthadyotanikā 10.5.209
- Language
- Sanskrit
10.5.209
ito nirvahaṇasaṃdhiḥ samāptiṃ yāvat | tallakṣaṇaṃ yathā sudhākare— “mukhasaṃdhyādayo yatra vikīrṇā bījasaṃyutāḥ | mahā (yakṣā) prayojanaṃ yānti tannirvahaṇamucyate” iti | kāryaphalaprayogenāsya saṃdhitvam | tallakṣaṇaṃ mātṛguptācāryairuktam— “yadādhikārikaṃ vastu samyakprājñaiḥ prayujyate | tadartho yaḥ samārambhastatkāryaṃ kathyate” iti | ‘abhipretaṃ samarthaṃ ca pratirūpaṃ kriyāphalam | itivṛttaṃ bhavedyasminphalayogaḥ sa ucyate” iti | aṅgāni tu— “saṃdhirnibodho grathanaṃ nirṇayaḥ paribhāṣaṇam | prasādānandasamayāḥ kṛtirbhāvopagūhanam || pūrvabhāvopasaṃhārau praśastiśca caturdaśa” iti | eteṣāṃ lakṣaṇāni vyākhyānāvasare tatra tatra vakṣyāmaḥ | atra dānavayuddhaṃ yuddhatvena sākṣānniṣiddhamityaṅkenaiva sūcitam | prakṛte prayojanābhāvādanyadvārā vācikābhinayenāpi noktam | anaṅgasyābhidhānamiti rasadoṣāpatteḥ | ataḥ kṛtakāryayoḥ sūtarathinoreva praveśaḥ | tatsaṃvādenaiva kāryamunneyam | ākāśayānenetyanena marīcyāśramagamanaṃ dhvanitam | anuṣṭhitanideśaḥ kṛtājño maghavata indrasyeti madhyamasthamubhayatrāpyanveti | satkriyāviśeṣātsaṃmānādhikyāt | anupayuktamivopayogarahitamivārthādindraṃ prati | yanmayā kāryaṃ kṛtaṃ tadindrasaṃmānanāyāḥ sahasrāṃśamiti (mapi) tulayituṃ na kṣamamiti | sūkṣmālaṃkāraḥ | etenendrasya pratyupakāraśīlatvaṃ vinayayuktatvaṃ guṇagrāhitvaṃ cātmanastu paramaśauryaśālitvamindreṇa tathāpūjitatvādatyantasaubhāgyāspadatvaṃ ca vyajyate | ubhayaṃ bhavadupakṛtamindrasatkṛtaṃ ca | tvaṃ tvātmopakṛtameva tathā samarthayase |
Linked texts (1)
- Abhijñānaśākuntala — Kālidāsa, Sanskrit