Pramāṇa · Search · About · API

The Recognition of Śakuntalā 10.5.210

Arthadyotanikā 10.5.210

Language
Sanskrit

10.5.210

ahaṃ punarubhayamapi na vidyate paritoṣo yatrārthātatraistadaparitoṣaṃ samarthaye | indrastu tvatkarmādhikaṃ manyate tvaṃ tvindrakṛtāṃ pūjāmadhikāṃ manyasa iti bhāvaḥ | tadeva darśayati—prathameti | bhavānmarutvata indrasya pratipattyā gauraveṇa paścātkṛtena prathamamupakṛtaṃ laghu svalpaṃ manyate | bhavato'vadānena śuddhakarmaṇā vismitaḥ | “avadānaṃ śuddhakarma” ityamaraḥ | so'pīndraḥ satkriyā svakṛtasaṃmānanā tasyāṃ guṇānādarātiśayādīnathavā tayā guṇānsvasminrvinayārjavādīnna gaṇayati | tava karma smṛtvā mayā tasya saṃmānanā kṛteti cetasyapi tasya nāyātītyarthaḥ | bahuvacanena saṃmānanādhikyaṃ dhvanyate | kriyā cetkathaṃ guṇā iti virodhābhāso vyaṅgyaḥ śabdaśaktimūlaḥ | tvadavadānasmaraṇenābhivyaktavismayaste vigalitavedyāntaratvena kimapi na smaratīti bhāvaḥ | tena “udāttavastunā saṃpat” ityudāttālaṃkāraḥ | hetuśrutyanuprāsau | upameyopamā vyaṅgyā | parasparaṃ kriyājananādanyonyamapi| atra satkriyālakṣaṇe kāraṇe satyapi yadguṇanalakṣaṇakāryānutpattiḥ sā viśeṣoktiḥ | atha ca gaṇanābhāvalakṣaṇakāryotpattau kāraṇābhāvāddibhāvanāpi | yadyapi kāraṇābhāvo noktastathāpi tadviruddhamukhenokta eveti saṃde‍hasaṃ (hālaṃkā) karaḥ | avadānavismitatvenoktanimittatvamubhayatra | vaitālīyaṃ vṛttam | anye tvadharmasamaṃ prabodhitāṃ manyante | manorathātibhūmikvameva darśayati— mama hīti | mama manuṣyamātrasya divaukaso devasya nāpi tu sakaladivaukasāṃ devānām | śrūyamāṇatayā nāpi tu samakṣaṃ pratyakṣam | āsanamātre nāpi tu svārdhāsane | niviṣṭasya nāpi tu niveśitasyetyasya ślokenānvayaḥ |

Linked texts (1)