Pramāṇa · Search · About · API

The Recognition of Śakuntalā 10.5.21

Arthadyotanikā 10.5.21

Language
Sanskrit

10.5.21

yathā ca ‘‘vaikhānasaḥ—idānīmeva duhitaraṃ śakuntalāmatithisatkārāya niyujya ’’ iti | tataḥ praviśatīti | ayaṃ dhīrodātto nāyakaḥ | ato'sya saṃskṛtaṃ pāṭhyam | sūtasyāpi saṃskṛtaṃ pāṭhyam | uktaṃ cādibharate—‘‘ dhīroddhate dhīralalite dhīrodātte tathaiva ca | dhīrapraśānte ca tathā pāṭhyaṃ yojyaṃ tu saṃskṛtam ’’ iti | mātṛguptācāryāśca—‘‘saṃmatānāṃ devatānāṃ rājanyāmātyasainike | vaṇiṅmāgadhasūtānāṃ pāṭhyaṃ yojyaṃ tu saṃskṛtam’’ iti | sāmānyaguṇayogitve‘mahāsattvo'tigambhīraḥ kṣamāvānavikatthanaḥ | sthiro nigūḍhāhaṃkāro dhīrodātto dṛḍhavrataḥ’’ iti tallakṣaṇaṃ ca daśarūpake | sāmānyaguṇāstu sudhākare—‘‘ tadguṇāstu mahābhāgyamaudārya sthairyadakṣate | aujjvalyaṃ dhārmikatvaṃ ca kulīnatvaṃ ca vāgmitā || kṛtajñatvaṃ nayajñatvaṃ śucitā mānaśīlatā | tejasvitvaṃ kalāvatvaṃ prajārañjakatodayaḥ’’ iti | dhīrodāttatvaṃ cāsya-‘‘ svasukhanirabhilāṣaḥ’’ ityādinā sphuṭameva darśitam | ‘‘śeṣā mantrisavāyattasiddhayaḥ’’ ityukteścobhayāyattasiddhitvaṃ cāsya ‘‘ tvanmatiḥ kevalā tāvatparipālayatu prajāḥ | adhijyamidamanyasminkarmaṇi vyāpṛtaṃ dhanuḥ ’’ ityanena darśitam | ratheneti sahārthe tṛtīyā | ‘‘ vṛddho yūnā ’’ iti jñāpakādvināpi sahaśabdaprayogeṇa | tataḥ ‘‘āyuṣmanniti vācyastu rathī sūtena sarvadā ’’ iti bharatokterāyuṣmanniti saṃbuddhiḥ | kṛṣṇeti | kṛṣṇasāre mṛgaviśeṣe'dhinyakārmuke'dhirūḍhaguṇadhanuṣi tvayi ca cakṣurddadat | abhyastatvānnumabhāvaḥ | cakāreṇa tulyakālatā dyotyate | tataścaikasya cakṣuṣo yugapadanekatra vartamānatvādviśeṣālaṃkāraḥ | mṛgarūpadharayajñānusāriṇam |

Linked texts (1)