Pramāṇa · Search · About · API

The Recognition of Śakuntalā 10.5.22

Arthadyotanikā 10.5.22

Language
Sanskrit

10.5.22

prakṛte tadanusāritvaṃ prakaraṇalabhyam | sākṣātpinākinaṃ mahādevaṃ paśyāmīvetyutprekṣā | yato'tra satoḥ prakṛtāprakṛtayorasatastādātmyasaṃbandhamātrasya saṃbhāvyamānatvāt | kvacidubhayorasatorapi ‘‘kapālenonmuktaḥ sphaṭikadhavalelāṅkura iva’’ iti yathā | nopamā sākṣācchandavaiyarthyāt kriyānantaramiva śabdaprayogācca | ‘‘ nopamānaṃ tiṅantena ’’ iti bhāmahokteḥ | dadaccakṣuḥ paśyāmīti kriyādvayagrahaṇācca | upamāyāṃ tu pināki namiva sākṣātpaśyāmītyevaṃ yojane dadaccakṣurityanena paunaruktyameva | śrutivṛttyanuprāsau | sāraṅgeṇa mṛgeṇa | ayaṃ punaridānīmapīti ślokaśeṣaḥ | grīveti | paśyeti | vākyārthasya karmatvam | idānīmapyayaṃ purodṛśyamāno mṛgaḥ punarudagraplutatvādutkaṭotplavanādviyatyākāśe bahutaramadhikaṃ prayāti prakṛṣṭaṃ yātīti | anena gamanasya prakarṣa uktaḥ | bahutaramiti deśādhikyamuktam | urvyā stokamalpaṃ yātīti | anena paunaruktyaśaṅkāvakāśaḥ | kīdṛk | anu paścātpatati syandane rathe grīvābhaṅgenābhirāmaṃ yathā syāttathā muhurvāraṃvāraṃ baddhadṛṣṭirdattacakṣuḥ | “dṛṣṭirjñāne'kṣidarśane” ityamaraḥ | śarapatanabhayādvāṇapātatrāsena bhūyasādhikena paścārdhena pūrvakāyaṃ praviṣṭa ivetigamyotprekṣā | golakībhūta ivetyarthaḥ| “paścāt” iti sūtreṇa “ardhottarapadasya dikapūrvapadasyāparaśabdasya paścabhāvo vaktavyaḥ” ityuktvā “ardha vināpi pūrvapadena paścabhāvo vaktavyaḥ” iti vārtikena paścārdheti siddham | punaḥ kīdṛk | ardhāvalīḍhairardhajagdhairiti darbhāṇāṃ mukhāntaḥsattve hetutvenopāttam |

Linked texts (1)