Pramāṇa · Search · About · API

The Recognition of Śakuntalā 10.5.214

Arthadyotanikā 10.5.214

Language
Sanskrit

10.5.214

tena teṣāmevaṃvidhasadāśṛṅgārarasopabhogayogyasthitistvatprasādāditi vastu dhvanitam | atra vicchittiśeṣasya yakṣakardamādervarṇakatvena nirūpaṇāttasya ca prakṛtopayogitvācca pariṇāmālaṃkāraśca | śrutivṛttyanuprāsau ca | aṣṭamyupajātirindravajropendravajrayoḥ | mahāpuruṣatvādasya svastutiśravaṇaṃ lajjākaramasāvapi tatstuterna viramatīti rājā tasya viṣayāntarasaṃcāraṃ karoti | asurāṇāṃ daityānāṃ saṃprahāra utsukena pūrvedyurdivaṃ svarge pratyadhirohatā svargamārgo na lakṣitaḥ | kiṃ tu kutra vartata iti na jñātamiti bhāvaḥ | marutāṃ pathi vāyuskandhe | tatra sapta vāyuskandhā āvahādayaḥ | tanmadhye katarasminmarutāṃ skandhe vartāmahe | taduktaṃ siddhāntaśiromaṇau— "bhūvāyurāvaha iha pravahastadūrdhve syādudvahastadanusaṃvahasaṃjñakaśca | anyastato'pi suvahaḥ pratipūrvako'smādbāhyāparāvaha ime pavanāḥ prasiddhāḥ" iti | trisrotasamiti | yo mārge gagane pratiṣṭhā sthitiryasyā evaṃbhūtāṃ trisrotasaṃ gaṅgāṃ vahati | tathā ca viṣṇupurāṇe- “viṣṇorbibharti yāṃ bhaktyā śirasāharniśaṃ dhruvaḥ | tataḥ saptarṣayo yasyāṃ prāṇāyāmaparāyaṇāḥ || tiṣṭhanti vīcimālābhiḥ sicyamānajaṭājale | vāyorvai saṃtatairyasyāḥ plāvitaṃ śaśimaṇḍalam || bhūyo'dhikatamāṃ kāntiṃ vahatyetadahaḥkṣaye | meruṣpṛṣṭhe vahatyuccairniṣkrāntā śaśimaṇḍalāt” iti | yo mārgaḥ | pravibhaktā raśmayo'rthādvāyurūpā eva yatra karmaṇi | jyotīṃṣi dhruvādinakṣatrāntāni vartayati paribhramayati | tathā ca viṣṇupurāṇe - “sūryācandramasau tārā nakṣatrāṇi grahaiḥ saha | vātānīkamayairbandhairdhruverbaddhāti tāni vai ” iti |