Pramāṇa · Search · About · API

The Recognition of Śakuntalā 10.5.216

Arthadyotanikā 10.5.216

Language
Sanskrit

10.5.216

aṅgabhūtamahāpuruṣacaritavarṇanādudāttālaṃkāraḥ | anuprāsaśca | vasantatilakaṃ vṛttam | ataḥ pūrvoktapravahavāyuskandhasaṃcārataḥ sabāhyakaraṇo bāhyendriyasahitaḥ | ayamiti | sītkarairambukaṇaiḥ klinnā ārdrā nemiborderprānto yasya sa te'yaṃ rathaḥ | arāṇi cakrāṅgāni teṣāṃ vivarebhyaśchidrebhyaḥ | “araṃ śīghrati cakrāṅge” iti viśvaḥ | niṣpatadbhirnirgacchadbhiścātakaiḥ pakṣiviśeṣaiḥ kṛtvācirabhāsāṃ vidyutāṃ tejasānuliptaiḥ parītairharibhī rathāśvaiśca kṛtvā vārigarbhāṇyudarāṇi yeṣāṃ te tādṛśām | anena saṃpūrṇajalabharitatvaṃ dhvanitam | garbhodarayoranyataropādāne tu saṃbandhamātrapratīteḥ | ghanānāmupari gataṃ gamanaṃ piśunayati sūcayati | “piśunau khalasūcakau ” ityamaraḥ | atra vāriga- rbhodarāṇāmityasya hetudvayaṃ pratyārthaṃ hetutvaṃ boddhavyam | tena hetukāvyaliṅgayoraṅgāṅgibhāvalakṣaṇaḥ saṃkaraḥ | vārigarbhodaratvaṃ prati rathaviśeṣaṇasyārthaṃ hetutvaṃ boddhavyam | rebhyaribhirabheti chekavṛttyanuprāsau | mālinī vṛttam | kṣaṇāditi | rathavegasūcanam | svasyādhikāro yasyāṃ sā svādhikārā | sā cāsau bhūmiśca tasyām | śailānāmiti | unmajjatāṃ prakaṭībhavatām | atronmajjanena kāraṇena prākaṭyaṃ kāryaṃ lakṣayatā tadgatamalpatvaṃ dhvanitam | yatra dharmī lakṣyate tatra tadgatā dharmā vyaṅgyāḥ | yathā tīre lakṣite tadgatapāvanatvādayaḥ | yatra dharmo lakṣyate tatra dharmāntarābhāvāttadgato viśeṣa eva vyaṅgyaḥ | yathā vikāsena prasṛtatve lakṣite tadgatātiśayitvādīti ākara eva sthitam | śailānāṃ parvatānāṃ śikharādagrabhāgāt | jātyekavacanam |