Pramāṇa · Search · About · API

The Recognition of Śakuntalā 10.5.218

Arthadyotanikā 10.5.218

Language
Sanskrit

10.5.218

sāṃdhyaḥ sāyaṃkālīno megho'rgala iva sānumānparvataḥ |.argalenaupamyaṃ dairghyajñāpanātham | tacca viṣṇupurāṇe“himavānhemakūṭaśca niṣadhastasya dakṣiṇe | nīlaścaitaśca śṛṅgī ca uttare varṣaparvatāḥ | lakṣyamāṇau dvau madhyau ” iti | jambudvīpasyāpi lakṣayojanatvātpūrvāparasamudrāvagāḍhatvaṃ saṃbhavatyeva | kiṃpuruṣeti | taduktaṃ viṣṇupurāṇe- “bhārataṃ prathamaṃ varṣe tataḥ kiṃpuruṣaṃ smṛtam | harivarṣaṃ tathaivānyanmerordakṣiṇato dvija ” iti | tapaḥsaṃsiddhikṣetramityanena mārīcasya sūcanam | svāyaṃbhuvāditi | svāyaṃbhuvādbrahmasaṃbandhano marīceryaḥ prajāpatiḥ kaśyapo babhūva | surāsuragururityanenāvaśyakaṃ namaskaraṇīyatvaṃ sūcayati | sapatnīka ityanena tavāpi patnīyogo'tra bhāvīti dhvanitam | chekavṛttyanuprāsau | prathamaḥ kalpa uttamaḥ pakṣaḥ | nābhyenāvatīrṇaviti rathāvataraṇamevaitayorāropitaṃ kavinā | kavivākyaṃ cedam | rathāvataraṇe yāni cinhāni teṣāmajātattvāt | tadevāha-apoḍhoti | abhūtalasparśatayā bhūmisasparśābhāvena rathāṅganemayaścakrapradhaya upoḍhaśabdāḥ kṛtasvanā na | rajaśca nemyuddhataṃ pravartamānaṃ na dṛśyate | aniruddhato'nirodhāt | yato bhūtalesparśe satyavatareṇe raśminirodho bhavati atra tadabhāvāt | ataevābhūtaleti triṣvapi hetutvena yojyam | tava ratho'vatīrṇo'pi na lakṣyata iti nāpi tu lakṣyata eva | “tavāvatīrṇo'pi ” iti kacitpāṭhaḥ | tatra kākā vyākhyeyam | atra rathāvataraṇe kāraṇe sati tatkāryāṇāṃ nemiśabdādīnāmabhāvāduktanimittakāpi viśeṣoktiḥ | śrutyanuprāsaśca | avatīrṇo'pi na lakṣyata iti virodhābhāso'pi | vaṃśasthaṃ vṛttam |