The Recognition of Śakuntalā 10.5.224
Arthadyotanikā 10.5.224
- Language
- Sanskrit
10.5.224
āśramasya viruddhā vṛttiryasya tena tvayā | sattvānāṃ jantūnāṃ saṃśrayaḥ | sukhayatīti sukhaḥ | sattvasaṃśrayaścāsau sukhaśca | so'pi saṃyamaḥ samyagyamo'hiṃsādiḥ | janmatao janmārabhya | evaṃ sattvopadravādinā kimiti dūṣyata iti saṃbandhaḥ | kṛṣṇasarpaśiśunā yathā candanaṃ dūṣyate | upamānuprāsau | atrāpi sāmānyadharmasyobhayatra yathāsthitatvena anvayānna viruddhatvaṃ doṣaḥ | athavā “candano'striyām” iti kośāccandana iti paṭhanīyam | tadā sattvasaṃśrayasukha iti viśeṣaṇamatrāpi yojyam | pūrvatrapakṣe'pi vibhaktivipariṇāmena yojyam | āśrametyādiviśiṣṭasyaivopameyatvānna nyūnopamātvam | svāgatā vṛttam | bhadramukha na khalvayamṛṣikumāraḥ | ākāreti | ākāraśceṣṭitam | ṛṣikumāro'yaṃ na bhavatīti kathayatītyarthaḥ | sthānapratyayātsthānaviśvāsāt | yathābhyarthitaṃ bālamṛgendramocanamanutiṣṭhankurvan | aneneti | kasyāpyajñāyamānasyāthavā vācā varṇayitumaśakyasya kule'ṅkureṇālpadinajātatvakomalatvamanoharattvā dināṅkurarūpeṇānena gātreṣu dvitreṣvavayaveṣu spṛṣṭasya na tu sarvāṅgaspṛṣṭasya mamaivaṃ vaktumaśakyamanubhavaikagamyaṃ vigalitavedyāntaraṃ sukhaṃ yadi tadā kṛtinaḥ | ayameva kṛtītyarthaḥ | yasyāṅkādutsaṅgādayaṃ prarūḍho vṛddhiṃ prāptastasya cetasi kāṃ nirvṛtiṃ kiṃ sukhaṃ kuryāditi na jñāyata iti bhāvaḥ | tasya sukhānubhavena prākaraṇikenārthena tatpitrādeḥ sukhātiśayasyārthādāpatanādarthāpattiralaṃkāraḥ | rūpakam | tasitasyeti kātkṛtīti chekavṛttiśrutyanuprāsāḥ | indravajropendravajrayoḥ prathamopajātiḥ | ubhau bāladuṣyantau | nirvaṇyam̐ dṛṣṭvā | āścaryamāścaryam |
Linked texts (1)
- Abhijñānaśākuntala — Kālidāsa, Sanskrit