The Recognition of Śakuntalā 10.5.226
Arthadyotanikā 10.5.226
- Language
- Sanskrit
10.5.226
“ astyetatpauravāṇām ” ityādinā “ paradāravyavahāraḥ ” ityantena vibodhanāmaka maṅgamamupakṣisam | tallakṣaṇaṃ tu— “ kāryasyānveṣaṇaṃ yuktyā vibodhaḥ parikīrtitaḥ ” iti | sarvadamana śakuntasya pakṣiṇo lāvaṇyam | atha śakuntalāyā varṇaṃ paśyeti śleṣavakroktyalaṃkāraḥ | kutra vā me mama ajjū mātā | “ ajja ajjū ca mātari ” iti deśīkośaḥ | āryabhaviṣṇuśvaśvavāmeva | tathā ca sūtram - " āryāyāṃ yaḥ śvaśrvām ” iti | nāmasādṛśyena vañcito mātṛvatsalaḥ | vatsrāsya mṛttikāmayūrasya ramyatvaṃ paśyeti mayā bhaṇito'si | "rājā-yadi tāvadasya ” ityādinā “ māturākhyā ” ityantenākṣara saṃghātakaṃ nāma bhūṣaṇamupakṣisam | tallakṣaṇaṃ tu - "vākyamakṣarasaṃghāto bhinnārthaṃśliṣṭavarṇakam ” iti | api nāmeti | yathā mṛgatṛṣṇikā viṣādāya kalpate tadvannāmamātraprastāva ityarthaḥ | atra santi punarnāmadheyasādṛśyānīti hetutvena yojyam | ajjue mātaḥ | rocate ma eṣa bhadramayūraḥ | amhahe iti khede | rakṣākaraṇḍakaṃ maṇibandhe'sya na dṛśyate | rakṣākaraṇḍakaṃ rakṣāvīṭikā | “ karaṇḍo madhukośe syādvīṭikākhaṅga kośayoḥ ” ityamaraḥ | mā khalvidamavalambya | kathaṃ gṛhītamanena | uronihitahaste iti vismayābhinayaḥ | etaduktamādibharate citrābhinayādhyāye - " śirodhutaṃ patākaśca vakṣastho vismaye bhavet ” iti | anenaitastuyī adbhutaraso vyajyate | tallakṣaṇaṃ prāguktameva | uktaṃ ca dhanikena - “ kuryānnirvahaṇe'dbhutam ” iti | ādibharatenāpi - “ nirvahaṇe kartavyo nityaṃ hi raso'dbhutaḥ kavibhiḥ ” iti | anenopagūhanalakṣaṇamaṅgamamupakṣisam |
Linked texts (1)
- Abhijñānaśākuntala — Kālidāsa, Sanskrit