Pramāṇa · Search · About · API

The Recognition of Śakuntalā 10.5.230

Arthadyotanikā 10.5.230

Language
Sanskrit

10.5.230

saṃmohānmanaḥsamunmūlanaṃ jātamityasya śābde vidheyatve vaktavye padārthavidheyatvaṃ tatsaṃmohasya prādhānyadyotanāya | tena saṃmohasya manodharmatvānmanasaḥ saṃmoho jāta ityārthe paunaruktyaṃ nirastam | prabaleti | prabalatamasāmadhikasaṃmohānām | atra prabalatamaḥśabdenādhikaśoka ucyate | tajjanyaḥ saṃmoho lakṣyate | tadatiśayo vyajyate | ataevoddeśyapratinirdiśyaprakramabhaṅgo nāśaṅkanīyaḥ | “tamaḥ śoke guṇāntare” iti viśvaḥ | śubheṣu kāryeṣu | evaṃ prāyāḥ śubhatyāgarūpāḥ pravṛttayo bhavanti | ityarthāntaranyāsaḥ | dṛṣṭāntamapyāha—srajamiti | adhaḥ śiraḥsthāpitāṃ paridhāpitāṃ srajaṃ mālāmapyahiśaṅkayā sarpaśaṅkayā dhunoti tiraskaroti | ahiśaṅkayeti bhrāntimān | kāvyaliṅgaśrutyanuprāsau | kamakimeti mapaimapīti balabaleti chekānuprāsaḥ | hariṇī vṛttam | “rājā—śakuntalāyāḥ pādayoḥ praṇipatya” ityādinānunayo nāma bhūṣaṇamupakṣiptam | tallakṣaṇaṃ tu— “abhyarthanāparaṃ vākyaṃ vijñeyo'nunayo budhaiḥ” iti | uttiṣṭhatvāryaputraḥ | nūnaṃ niścitaṃ me sucaritapratibandhakaṃ purākṛtaṃ karmetyarthaḥ | teṣu divaseṣu pariṇāmamukhaṃ paripākonmukhamāsīt | yena sānukrośo'pi sakṛpo'pyāryaputro mayi viraso virāgaḥ saṃvṛttaḥ | atha kathamāryaputreṇa smṛto duḥkhabhāgrayaṃ janaḥ | uddhṛtaviśādaśalya ityupamā | iha śloke śokasya vakṣyamāṇatvāt | atikhedatvaṃ vyaṅgyam | mohāditi | he sutanu | mayā paramavivekinā dharmabhīruṇā paramavidagdhena duṣyantenetyarthāntarasaṃkrāntam | mohādajñānātte tavaṃ bāṣpabinduḥ | jātyekavacanam | upekṣito na mārjito'ta evādharaṃ paritaḥ sarvato bādhamānaḥ |

Linked texts (1)