Pramāṇa · Search · About · API

The Recognition of Śakuntalā 10.5.234

Arthadyotanikā 10.5.234

Language
Sanskrit

10.5.234

viṣṇupurāṇe — ‘‘manvantare ca saṃprāpte tathā vaivasvate dvija | vāmanaḥ kaśyapādadviṣṇuradityāṃ saṃbhavū ha’’ iti | idaṃ ca dvandvaṃ mithunam | dakṣaḥ prajāpatistatsaṃbhavāditiḥ| marīcisaṃbhavaḥ kaśyapaḥ | ataeva sraṣṭurbrahmaṇa eko marīcyādirantaraṃ yasya saḥ| anena brahmapulyatvaṃ dhvanitam|‘‘aṅgabhūtamahāpuruṣacaritavarṇanamudāttam ’’ iti tallakṣaṇādatra pādatraye mālodāttālaṃkāraḥ | ātmabhavo bhavāyeti virodhābhāso'pi | bhavobhaveti dvandveti chekānuprāsavṛtyanuprāsau | yajñabhāgeśvaramiti viśeṣyam | paraḥ puruṣa iti viśeṣaṇaprakramabhaṅgo na śaṅkanīyaḥ | samudāyena saṃjñipratipādakatvamavayavārthena ca vyañjakatvam | kapālipadavanna viruddham | kāraṇaṃ suṣuve bhavāyāspadaṃ cakre iti paryāyairekasyaivārthasya grahaṇādarthāvṛttiralaṃkāraḥ | śārdūlavikrīḍitaṃ vṛttam | taduktaṃ viṣṇupurāṇe— ‘‘athānyānmānasānputrānsadṛśānātmano'sṛjat | bhṛguṃ pulastyaṃ pulahaṃ kratumaṅgirasaṃ tathā | marīciṃ dakṣamatriṃ ca mānasān ’’ iti | tathā ‘‘ bhṛgoḥ khyātirbhavetsatyaṃ saṃsṛtiśca marīcayaḥ ’’ iti | tathā ‘‘ ṣaṣṭiṃ dakṣo'sṛjatkanyā dāriṇyāmiti naḥ śrutam | dadau sadṛśadharmāya kaśyapāya trayodaśa ’’ iti | tathā ‘‘mārīcāḥ kaśyapājjātāste daityā dakṣakanyayoḥ ’’ iti | iyaṃ ca sṛṣṭirvaivasvatamanvantare | nanvayaṃ prācetasaḥ pṛthuvaṃśasamudbhavo dakṣastasya sraṣṭurekāntaratvaṃ kathamiti ceducyate— “sa eva dakṣastatratyaḥ” ityadoṣaḥ | tathā ca viṣṇupurāṇam— “daśabhyastu pracetobhyo māriṣāyāṃ prajāpatiḥ | jajñe dakṣo mahābhāgo yaḥ pūrvaṃ brahmaṇo'bhavat” iti | apratirathyo bhava |

Linked texts (1)