The Recognition of Śakuntalā 10.5.236
Arthadyotanikā 10.5.236
- Language
- Sanskrit
10.5.236
nimitnaimīti nimittanaimittīti chekavṛttyanuprāsau | vaṃśasthaṃ vṛttam | anena madhuraṃ nāma bhūṣaṇamupakṣeptam | tallakṣaṇaṃ tu— “yatprayatnena manasā pūjyapūjayiturvacaḥ | smṛtiprakāśanaṃ yattatsmṛtaṃ madhurabhāṣaṇam” iti | vidhātāraḥ sraṣṭāraḥ | va ājñākārītyanenena vinayoktiḥ | upayamya vivāhya | smṛtiśaithilyācca tattvataḥ smṛterabhāvaḥ | sthāyinyā rateravicchedātpratyādiśannirākurvan | tatrabhavataḥ pūjyasya | yatheti | samakṣarupe gaje'yaṃ gajo na veti saṃśayaḥ syāt | tasminnapakrāmati gacchati sati | padāni bhūmau caraṇacinhāni dṛṣṭvā yathā pratītirniścayabuddhirbhavati | gaja evāyamiti tathāvidhastādṛśo me manaso vikāra āsīt | nidarśanānuprāsaśca | dvādaśyupajātirindravajropendravajrayoḥ | alamiti niṣedhe | ātmano'parādhestacchaṅkayālamiti samanvayaḥ | dākṣāyaṇīmaditim | dhyānādavagataṃ jñānaṃ vidyate yasminnityavagato'smi jñānavānasmi | “mārīcaḥ—vatsa alamātmā” ityādinā “darśanāvasānaḥ” ityantena nirṇayānāmāṅgamupakṣeptam | tallakṣaṇaṃ tu— “anubhūtārthakathanaṃ nirṇayaḥ samudāhṛtaḥ” iti | vacanīyāllokāpavādāt | diṣṭyā daivena | akāraṇapratyādeśī nārthaputraḥ | na khalu śaptamātmānaṃ smarāmi | athavā athavā | prāpto mayā sa hi śāpo virahaśūnyahṛdayayā na viditaḥ| ataḥ sakhībhyāṃ saṃdiṣṭāsmi bharturaṅgulīyakaṃ darśayitavyamiti | caritārthā kṛtārthāsi | sahadharmacāriṇaṃ prati | paśyeti vākyārthasya karmatvam | śāpāditi | śāpāttvaṃ pratihatāsi tiraskṛtāsi | arthāddartretyarthaḥ | śāpādityanena tasya doṣābhāva uktaḥ| pūrve smṛteḥ smaraṇasya rodhena rūkṣe niḥsneha iva |
Linked texts (1)
- Abhijñānaśākuntala — Kālidāsa, Sanskrit