Pramāṇa · Search · About · API

The Recognition of Śakuntalā 10.5.237

Arthadyotanikā 10.5.237

Language
Sanskrit

10.5.237

atrāpi śāpādityanuṣajyate | adhunāpetaṃ dūrībhūtaṃ tamaḥ śāpalakṣaṇaṃ yasmādevaṃbhūte bhartari tavaiva prabhutā | asaṃbandhe saṃbandhātiśayoktiriyaṃ bhartṛsaṃbaddhāyāḥ prabhutāyāḥ prasiddhatvāt | atha ca yo bharttā sa prabhuryā vanitā sā guṇabhūtā iti śāstrasthitau bhartṛtvaṃ tasminprabhutā cāsyāmityasaṃgatiśca | atiśayoktyā sahāṅgāṅgibhāvaḥ| malenāgantukena doṣeṇopahato dūrīkṛtaḥ prasādo yasya tasmindarpaṇatala ādarśe chāyā pratibimbaṃ na mūrcchati na prasarati | “chāyā sūryapriyā kāntiḥ pratibimbamanātape” ityamaraḥ| sā chāyā śuddhe nirmale darpaṇatale sulabhāvakāśā | atyantaṃ vyaktā dṛśyata ityarthaḥ | hetudṛṣṭāntau | tatatāteti tamatimeti chekavṛttyanuprāsau | vasantatilakaṃ vṛttam | ratheneti | na vidyate pratidvandvī ratho yasya so'pratiratho'yam | anuddhatāskhalitātaeva stimitā niścalā gatiryasya teneti svabhāvoktiḥ | jale skhalanāsambhavāt | evaṃbhūtena tīrṇajaladhiruttīrṇasamudraḥ | sapta kuśakrauñcādīni yasyāḥ sā saptadvīpā tāṃ vasudhāṃ purā jayati jeṣyati | yāvatpurānipātayorlaṭ | atra bhāvikālaṃkāraḥ | “pratyakṣā iva yatrārthāḥ kriyante bhūtabhāvinaḥ | tadbhāvikam” iti tallakṣaṇāt | ataeva jeṣyatīti vaktavye purāyoge laḍityavadheyam | ihāśrame sattvānāṃ prāṇināṃ prasabhaṃ haṭhena damanātsarvadamana ityākhyāmabhidhāṃ yātaḥ | punarlokasya janasya bhuvanasya vā bharaṇādrakṣaṇātpoṣaṇādvā bharata ityākhyāṃ yāsyati | “lokastu bhuvane jane” ityamaraḥ| chekavṛttyanuprāsau | kāvyaliṅgaṃ ca | śikhariṇī vṛttam |

Linked texts (1)