The Recognition of Śakuntalā 10.5.239
Arthadyotanikā 10.5.239
- Language
- Sanskrit
10.5.239
vaṇena mahatāṃ gariṣṭhānāṃ mahīyasāmutkṛṣṭānāmutkṛṣṭaśaktimatāṃ kavīnām| viśeṣaṇenaiva viśeṣyapratipatterna viśeṣyopādānam | sarasvatī pravartatāmityanuṣajyate | bhādikriyādīpakam | nīlalohito mahādevaḥ mama punarbhavaṃ janmāntaraṃ kṣapayatu nāśayatu | kīdṛṅnīlalohitaḥ | ātmanā bhavatītyātmabhūḥ | parito gatā vyāptā śaktiḥ sāmarthyamasyetyanena tattacchaktitvaṃ vyajyate | kriyāsamuccayaḥ | tamatāmeti mahamahīti chekavṛttyanuprāsau | rucirā vṛttam | tallakṣaṇaṃ tu— " caturgrahairiha rucirā jabhau sajau gaḥ" iti | anena praśastināmakamupakṣiptam| tallakṣaṇamādibharate— "devadvijanṛpādīnāṃ praśastiḥ syātpraśaṃsanam" iti || iti śrīmadabhijñānaśākuntalaṭīkāyāmarthadyotanikāyāṃ saptamo'ṅkaḥ samāptaḥ || atha prabandhe raso nirūpyate | tatra saṃbhogaśṛṅgāro'ṅgī | anye bhayānakādayo'ṅgabhūtāḥ | tatra "asaṃśayaṃ kṣatraparigrahakṣamā" ityatra rājño bhāvodayaḥ | tataḥ "śakuntalā—hiaa mā uttamma | esā tue cintidāni" ityetadādi "bhūyiṣṭhamanyaviṣayā na tu dṛṣṭirasyāḥ" ityantamudbuddhāyā raterbhāvatvameva | "udbuddhamātraḥ sthāyībhāva ityabhidhīyate" ityuktestatra "naikarūpaściraṃsvāpaḥ śakairīka ivedasau" iti | "na vinā vipralambhena śṛṅgāraḥ puṣṭimaśrute | kaṣāyite hi vastrādau bhūyānrāgaḥ pravardhate" iti cokteḥ | vipralambhena vinā saṃbhogaparitoṣābhāvāt "tataḥ praviśati yathānirdiṣṭaparivāro rājā" ityādinānaṅgalekhāttaḥ pūrvānurāgavipralambhaḥ | tatra vipralambharakṣaṇam | "ayuktayostaruṇayoranurāgaḥ parasparam | abhīṣṭāliṅganādīnāmalavāptau prakṛṣyate | sa vipralambho vijñeyaḥ" iti |
Linked texts (1)
- Abhijñānaśākuntala — Kālidāsa, Sanskrit