Pramāṇa · Search · About · API

The Recognition of Śakuntalā 10.5.27

Arthadyotanikā 10.5.27

Language
Sanskrit

10.5.27

“kṛṣṇasāre” ityārabhyaitadantena ṣaṭtriṃśadbhūṣaṇamadhya ādyaṃ bhūṣaṇamupakṣiptam | tallakṣaṇaṃ mātṛguptācāryairuktam-“upamādyairalaṃkārairguṇaiḥ śleṣādibhistathā| ratnādyairbahubhiryuktaṃ bhūṣaṇairiva bhūṣaṇam” iti | sudhākare'pi- “guṇālaṃkārabahulaṃ bhāṣaṇaṃ bhūṣaṇaṃ matam” iti | nanu dhanikena “ṣaṭtriṃśadbhūṣaṇādīni” ityādicaturthaparicchedopāntyakārikayaiṣāmantarbhāva evokta iti cet | maivam| bharatādibhirbhinnatayoddeśalakṣaṇayoḥ kṛtatvāt | tathā ca ṣoḍaśādhyāye bharataḥ-“vibhūṣaṇaṃ cākṣarasaṃhatiśca śobhābhimānau guṇakīrtanaṃ ca | protsāhanodāharaṇe niyuktaṃ guṇānuvādo'tiśayaśca hetuḥ || sārūpamithyādhyavasāyasiddhipadoccayabhraṃśamanorathāśca | ākhyāmayābjāpratiṣedhapṛcchādṛṣṭāntanirbhāsanasaṃśrayāśca || āśīḥ priyaṃ vai kapaṭaṃ kṣamā ca prāptiḥ kṣayaścottapanaṃ tathaiva | arthānuvṛttirhyupapattiyuktā kāryānubhūtiḥ paridevanaṃ ca || ṣaṭtriṃśadetāni salakṣaṇāni proktāni nirbhūṣaṇasaṃmitāni” iti | abhinavabhāratyāṃ bharataṭīkāyāmabhinavaguptācāryairmahatā prabandhena bhinnatayā sthāpitāni | tathā caikādaśādhyāye nāṭakalakṣaṇe “ṣaṭtriṃśallakṣaṇopetamalaṃkāropaśobhitam”, ityuktam | tena trayastriṃśannāṭyālaṃkārā api saṃgṛhītāḥ | tena tāni te cātra yathāsaṃbhavaṃ yathāvasaraṃ vakṣyante | nepathya iti | apraviṣṭameva yajjavanikāntare vadati tannepathya ityucyate | antarasaṃdhiścāyam | prakṛtārthasūcakatvena | uktaṃ mātṛguptācāryaiḥ“svapno dūtaśca lekhaśca nepathyoktistathaiva ca | ākāśavacanaṃ ceti jñeyā hyantarasaṃdhayaḥ ” iti | bāṇapātavartina ityanena naikaṭyam |

Linked texts (1)