Pramāṇa · Search · About · API

The Recognition of Śakuntalā 10.5.28

Arthadyotanikā 10.5.28

Language
Sanskrit

10.5.28

kṛṣṇasārasya mṛgasyāntare madhye | “athāntare'ntarā | antareṇa tu madhye syuḥ ” ityamaraḥ | sasaṃbhramaṃ sādaramiti vaktikriyāviśeṣaṇam | evamagre'pyetādṛśasthale yojanīyam | pragṛhyantāṃ pragrahākarṣaṇena sthirīkriyantām | iti rathaṃ sthāpayatīti kavivākyam | ātmanā tṛtīya iti dvau śiṣyau svayaṃ tṛtīya ityarthaḥ | “ātmanaśca pūraṇe” iti tṛtīyāyā aluk | eṣāmapi saṃskṛtaṃ pāṭhyam | taduktamādibharate—“parivrāṇmuniśākyeṣu tāpasaśrotriyeṣu ca | dvijā ye caiva liṅgasthāḥ saṃskṛtaṃ teṣu yojayet” iti | “rājanityṛṣibhirvācyaḥ” iti bharatokte rājanniti saṃbodhanam | tatsādhviti | tattasmātsādhu yathā syādevaṃ kṛtaṃ saṃdhānaṃ yasya tam | sādhuśabdenāparāṅmukhatvābhāvo vyajyate | sāyakaṃ bāṇam | pratisaṃhara pratyāvṛtya svaṃ sthānaṃ prāpayetyarthaḥ| tatrānvayavyatirekau hetutvenoddiśati—ārteti | vaḥ śastraṃ ārtānāṃ pīḍitānāṃ trāṇāya rakṣaṇāya sādhupīḍakānāṃ duṣṭānāṃ hiṃsāyā ityanvayaḥ | anāgasyanaparādhe | “ āgo'parādho mantuśca ” ityamaraḥ | prahartuṃ neti vyatirekaḥ | ubhayavidheyaṃ kāvyaliṅgam | sādhusaṃdheti tairtunnānneti chekaśrutyanuprāsau | iti yathoktaṃ karoti śaraṃ tūṇīre nikṣipatiīti kavivacanam | janmeti | yasya tava purorvaṃśe janma tasya tavedamasmaduktakaraṇaṃ yuktarūpamatiśayena yuktam | “ praśaṃsāyāṃ rūpap ” iti rūpap | yuktarūpatve prathamacara ṇārthahetutvopādānātkāvyaliṅgam | evaṃguṇopetaṃ svaguṇayuktam | yasya kasyāpyatitheḥ satkāraḥ kartavyaḥ kimuta rājño 'tastadakaraṇe'naucityaṃ syādityata āha-samidāharaṇāyeti |

Linked texts (1)