The Recognition of Śakuntalā 10.5.29
Arthadyotanikā 10.5.29
- Language
- Sanskrit
10.5.29
nanu tayādṛcchikamidamāvaśyakaṃ tattyāgenedameva kartavyamityata āha--kulapateriti | tena tattata eva bhaviṣyati | anena svasyāprādhānyamuktam | tallakṣaṇaṃ purāṇe- “munīnāṃ daśasāhasraṃ yo'nnadānādipoṣaṇāt | adhyāpayati viprarṣirasau kulapatiḥ smṛtaḥ ” iti | anumālinītīraṃ vibhaktyarthe'vyayībhāvaḥ | mālinīnadītīre | kāryātipātaḥ kāryavyāsaṅgaḥ | atithiṣu sādhurātitheyaḥ | “ pathyatithivasatisvapaterḍhañ ” iti ḍhañ | satkāraḥ pūjā | “vaikhānasaḥ-rājan samidāharaṇa-” ityādinā “satkāraḥ” ityantena ullekho nāma nāṭyālaṃkāra upakṣimaḥ| tallakṣaṇam-“kāryadarśaka ullekhaḥ”iti | ramyā iti| vedabodhitācaraṇatvena ramyatvam | kvaciddharmyā iti pāṭhaḥ| dharmādanapetā dharmyāḥ | tenaino'panmuttidhanyatvādi rājño vyajyate| tapovanānāmityenenātyantaviṣayanirapekṣyam | pratihatavighnā ityenenāsya pratāpātiśayaḥ | kiyadrakṣatītyenaṃ pratyārthī hetuḥ | kriyā yāgādikarma | ārambhaḥ śikṣā devatādipūjanaṃ saṃpradhāraṇamarthānāṃ vicāraśceṣṭā ca | ataeva bahuvacanam | “ārambho niṣkṛtiḥ śikṣā pūjanaṃ saṃpradhāraṇam | upāyaḥ karma ceṣṭā ca cikitsā ca nava kriyāḥ” ityamaraḥ| samyagavalokya na vastusthityā na (tyāḥ) śravaṇena | api tu svayaṃ samyagdṛṣṭvātyantasaṃtoṣakāriṇya iti bhāvaḥ | jñāsyasi na tu jñātavānna ca jānāsi | maurvī jyā tasyāḥ kiṇaścihnaṃ tadaṅko bhūṣā yasminsaḥ | “ aṅko bhūṣaṇala kṣmasu ” iti haimaḥ| anena tasya sadaiva jagattrāsāpasāraṇodyama uktaḥ | bhujaḥ kiyadrakṣatītyanyasahāyānapekṣatvam | ekavacanena tasminnapi parānapekṣatvaṃ dhvanitam | parikarālaṃkāraḥ |
Linked texts (1)
- Abhijñānaśākuntala — Kālidāsa, Sanskrit