The Recognition of Śakuntalā 10.5.30
Arthadyotanikā 10.5.30
- Language
- Sanskrit
10.5.30
nanvapuṣṭārthatvadoṣanirākaraṇena tadbhāvarūpasya puṣṭārthaviśeṣaṇatvasya svīkāreṇa gatārthatvātparikarasya kathamalaṃkāratvamiti cet | satyam | tādṛganekaviśeṣaṇanibandhe vicchittiviśeṣādalaṃkāratvamasyorarīkṛtam | ataḥ pūrvārdhe evāyamalaṃkāro nottarārdhe | vṛttyanuprāsaśrutyanuprāsau | kiṇāṅketi punaruktavadābhāsaḥ| kāvyaliṅgamapi | āryā| api saṃnihito'treti | apiḥ praśne || "garhāsamuccayapraśnaśaṅkāsaṃbhāvanāsvapiḥ " ityamaraḥ || puṃvyaktiśiṣyādisādhye karmaṇi yadduhitaramapyuktistayoranyayorapi satve śakuntalāmityuktistayāsyā munerjīvitasarvasvatvaṃ dhvanyate | gāndharvādi vivāhasyānāyāsena saṃpādanaṃ ca | ataeva vakṣyati- "mamāpyasyā anurūpavarapradāne saṃkalpaḥ " iti | atha ca pratikūlaṃ daivaṃ śāpastasyopaśamanena saputrāyāstasyā rājñā svagṛhānayanamapi sūcitam | ato'sya bījavākyatvamupapannam | "janma yasya" ityādinā "tāṃ drakṣyāmi" ityantena mukhasaṃdherupakṣepa iti prathamamaṅgamapakṣiptam | tallakṣaṇamādibharate— "kāvyasyārthasamutpattirupakṣepa iti smṛtaḥ" iti | [nīvārā iti] | tarūṇāṃ vṛkṣāṇāmadhaḥ | nīvārāstṛṇadhānyāni | santīti kriyāsāmānyayogānnyūnapadadoṣābhāvaḥ | evamantyavākye'pi | kīdṛśāḥ | śukā garbhe madhye yeṣāṃ tāni ca koṭarāṇi taruvivarāṇi teṣāṃ mukhāni tebhyo bhraṣṭāḥ | mukhaśabdena nīvārāṇāṃ bāhulyaṃ, saṃpūrṇaviśeṣaṇena supuṣpakṣitvenāśramamanojñatayā rājño ratirdhvanyate | idaṃ pūrvatrārtho hetuḥ | iṅgudī tāpasatarustatphalāni bhindantīti bhidaḥ| upalāḥ pāṣāṇāḥ| sūcyante dyotyanta eveti sūtaśaṅkāpanodaḥ| sūcyanta iti karmakartari | kīdṛśāḥ |
Linked texts (1)
- Abhijñānaśākuntala — Kālidāsa, Sanskrit