The Recognition of Śakuntalā 10.5.32
Arthadyotanikā 10.5.32
- Language
- Sanskrit
10.5.32
dakṣiṇabāhusphuraṇaṃ sūcayitvā | aṅgasphuraṇenetyarthaḥ || "nimittaṃ hetulakṣmaṇoḥ" ityamaraḥ | śāntamiti | idaṃ paridṛśyamānamāśramapadmāśramasthānam | tātsthyāttannivāsijanāḥ | śāntaṃ śāntāḥ śamapradhānā nirīhā ityarthaḥ | atyantanirīhatvaṃ dyotayitumacetanasya kartṛtvaṃ kṛtam | ihāśramapade'sya bāhusphuraṇasya phalaṃ mahārhavastuprāptyādi kutaḥ | sākāṅkṣebhyo viśvāmitraprabhṛtibhyaḥ saṃbhavatyapi iha tu sutarāmasaṃbhāvanīyamityarthaḥ | athavetyākṣepe | bhavitavyānāmavaśyaṃbhāvyānāṃ dvārāṇyupāyāḥ sarvatra bhavanti || "dvāraṃ punarnirgamane'bhyupāye " iti viśvaḥ || arthāntaranyāsaḥ | uktākṣepālaṃkāraḥ | prathamayatau vṛttyanuprāsaḥ| uttaratra śrutyanuprāsaḥ| antyadale bhavibhaveti vitavantīti chekānuprāsaśca| anayāryayā parikara iti dvitīyamaṅkamupakṣisam | tallakṣaṇaṃ tu-" yadutpannārthabāhulyaṃ jñeyaḥ parikarastu saḥ " iti | ita itaḥ sakhyau | "nāyikānāṃ sakhīnāṃ ca saurasenī prakīrtitā" iti bharatokterāsāṃ pāṭhyā saurasenībhāṣā | sahīo ityatra prathamaṃ "dvivacanasya bahuvacanam" iti sūtre aukārasya jasi jāte "jaśśasoḥ" ityanuvartamāne "kriyāmudautau vā" iti jasa okāraḥ | "haḥ" ityanuvartamāne "khaghathadhabhām " iti khasya haḥ | kvacitsahā iti pāṭhaḥ | sa tu vikalpapakṣe jaso lope jñeyaḥ | dakṣiṇena vṛkṣavāṭikāmiti "enapādvitīyā " iti dvitīyā | svapramāṇānurūpairiti | svaśabdena pramāṇapadasāhacaryātsāmarthyaṃ lakṣyate | tasya pramāṇaṃ mānaṃ tadanurūpaiḥ svaśaktiyogyairityarthaḥ || "pramāṇaṃ mānaśāstrayoḥ " iti dharaṇiḥ| nirūpya dṛṣṭvā | aho iti vismaye |
Linked texts (1)
- Abhijñānaśākuntala — Kālidāsa, Sanskrit