The Recognition of Śakuntalā 10.5.31

10.5.31

prakarṣeṇa snigdhāḥ | atra praśabdaḥ prakarṣaṃ dyotayanniṅgudīphalānāṃ sarasatvamācakṣāṇa āśramasya saundaryātiśayaṃ dyotayanrājñastatrābhiratiṃ dhvanayati | viśvāsasyopagamaḥ prāptistasmādutpannaviśvāsā ityarthaḥ| ataevābhinnagatayo'parityaktasvasthitayo mṛgāḥ śabdaṃ rathaśabdaṃ sahante || " nā gatirmārge daśāyāṃ ca " iti viśvaḥ || anayā svasvaceṣṭāviṣṭamṛgasthityāśramamañjulatayā nāyakasya prītyutkarṣo vyajyate | toyādhārā devakhātādayastattatpathāstanmārgāḥ | " ṛkpūrabdhūḥ - " ityasyāpratyayaḥ samāsāntaḥ | valkalānyarthādārdrāṇi teṣāṃ śikhā agrāṇi tebhyo niṣyando jalasravaṇaṃ tena yā rekhāstābhiraṅkitāścihnitāḥ | niṣyandeti "anuviparyabhinibhyaḥ-" iti vikalpena ṣatvam | atra bahuvrīhiṇaivārthalābhe yadaṅkitapadaṃ tena pratyagravattayā sārdratvenāśrayasya sundaratayā rājñaḥ prītyatiśayo dhvanitaḥ | kvaciditi vākyacatuṣṭaye saṃbadhyate | cakāraḥ pūrvavākyatrayasamuccaye | svabhāvoktiḥ | kriyāsamuccayālaṃkāraḥ kāvyaliṅgaṃ ca vṛttyanuprāsaḥ| śrutyanuprāso'pi tīveti dantyayoḥ śśu iti tālavyayoḥ kageti kaṇṭhyayoḥ ṭareti ṣṭeti mūrdhanyayoḥ steti dantyayoḥ rūṇeti mūrdhanyayoḥ saṃgateḥ| evamuttaracaraṇeṣvapyūhyam | śārdūlavikrīḍitam | stokamalpamantaraṃ gatvā | avatīryopaneya praviśyetyādīnāṃ kavivākyattavālyabantānāṃ rājāvadatītyādyabhūhitakavivākyasthakriyayā saṃbandhaḥ | evamagre'pi boddhavyam | vinītetyādinā nītināmā nāṭyālaṃkāra uktaḥ | tallakṣaṇam"nītiḥ śāstreṇa vartanam" iti | iti sūtasyeti kavivākyam | ārdrapṛṣṭhā ityanena teṣāṃ śramāpanoda uktaḥ| nimittaṃ sūcayanniti|