The Recognition of Śakuntalā 10.5.35
Arthadyotanikā 10.5.35
- Language
- Sanskrit
10.5.35
atra pūrvārdhe viṣamasyaiko bhedo vyaṅgyaḥ- “ kvacidyadativaidharmyānna śleṣo ghaṭanāmiyāt ” ityukteḥ | samastavākye nidarśanā | “ abhavadvastusaṃbandha upamāparikalpakaḥ | nidarśanā ” ityukteḥ | śrutyanuprāsavṛttyanuprāsayorekavācakānupraveśarūpaḥ saṃkaraḥ | samillatāmiti rūpakopamayoḥ saṃdehasaṃkaraḥ | sādhakabādhakapramāṇābhāvāt | chedasya na samarthakatvamubhayoḥ sādhāraṇyāt | dhruvamityutprekṣā | vācakatva iti śabdādhyāhārāpatteḥ | vaṃśasthaṃ vṛttam | anenābhiprāyarūpaṃ bhūṣaṇamupanyastam | tallakṣaṇaṃ tu“abhiprāyastu sādṛśyādabhūtārthaprakalpanā” iti || pādapāntarhito vṛkṣāntarhitaḥ | visrabdhaṃ viśvāsayuktam | “ samau visrambhaviśvāsau ” ityamaraḥ | sakhi anasūye | atipinaddhenātibaddhena || “āmuktaḥ pratimuktaśca pinaddhaścāpinaddhavat” ityamaraḥ || valkalena vṛkṣatvacā | priyaṃvadayā niyantritāsmi | śithilaya tāvadetat | “etaddo ṇaḥ syādau kvacit” iti amipare ṇādeśaḥ | tataḥ “amo'sya” ityakāralopastato ṇamiti | taha iti tatheti | atra niyantraṇe | payodharāṇāṃ(rayoḥ) stanānāṃ(nayoḥ) vistārayitṛ ātmano yauvanamupālabhasva | asyā vayasaḥ kāmamatyarthamananurūpaṃ valkalaṃ punaralaṃkāraśriyaṃ na puṣyatīti na | api tu puṣyatītyarthaḥ | anena śobhātiśayasyāvaśyakatvaṃ dhvanyate | vāmane'pi "saṃbhāvyaniṣedhanivartane dvau pratiṣedhau" iti | tatra hetutvena padyamavatārayati | sarasijamiti | śaivalena jalanīlyāpi || "jalanīlī tu śaivālaṃ śaivalaḥ” ityamaraḥ || viddhaṃ vedhitam || “viddhaḥ syādvedhite kṣipte sadṛśe" iti haimaḥ |
Linked texts (1)
- Abhijñānaśākuntala — Kālidāsa, Sanskrit