The Recognition of Śakuntalā 10.5.36
Arthadyotanikā 10.5.36
- Language
- Sanskrit
10.5.36
prakṛte tadarthāsaṃbhavātasaṃbaddhatvaṃ lakṣyate | tadatiśayo vyaṅgyaḥ | sa evātra sātatyavācinā anunā anūdyate | anudhyāyatītivatsātatye tasya prayogāt | sarasijaṃ kamalaṃ ramyam | nanvādyantavākyayostṛtīyeyaiva gatārthatvānmadhyamavākya ākāṅkṣābhāvādevānuviddhamityavakararūpamiti cenna | upameye atipinaddhetyādinā prakṛtaṃ tat | madhyavākye tvaṅkasyenduśarīrāntargatatvaṃ prasiddhameveti nāpekṣyate tadvacanamubhayatra | atra tu sarasijasyoddhṛtasyānuddhṛtasya vā śaivalenāvinābhāvātsuṣṭhūktamanuviddhamiti | ataeva na viśeṣaṇaprakramabhaṅgaḥ | himāṃśoścandrasya malinaṃ lakṣma lakṣmīṃ śobhāṃ tanoti | arthādvimāṃśoreva | atropamānasyākartṛtvātkartṛprakramabhaṅgaḥ | atha ca kalaṅkasyopamānatvapratīteravācyavacanam | tasya copamānatve'nyena saṃbaddhatvamanuktamiti vācyavacanam | kiṃ ca lakṣmaṇeva malinatve prāpte tadvacanādapuṣṭārthatvam | himāṃśorlakṣmeti saṃbandhe lakṣmīṃ tanotītyatra saṃbandhryantarākāṅkṣā | lakṣmīṃ tanotītyatra himāṃśoriti saṃbandhe lakṣmetyetatsākāṅkṣamiti saṃbandhe kaṣṭatvam | himāṃśupadasyāvṛttau avyayādeḥ(?)kāraṇasyābhāvātsato'pi śabdasyānyatrānvayāt | vākyatrayaṃ padakadamvakātmakaṃ dvitīyaṃ tu kriyākārakānvitetyetadrūpam | tena vākyaprakramabhaṅgo'pi| lakṣmīṃ tanotītyatra sāmānyadharmasyārthatvena pratīterarthasya kaṣṭatvaṃ cetyādidoṣaparihārāya "śiśirakiraṇamālī sundaro lakṣmaṇāpi” iti paṭhanīyam | asatsaṃbaddhāścenmañjulāḥ satsaṃbaddhāḥ kimu vaktavyā ityapiśabdārthaḥ |
Linked texts (1)
- Abhijñānaśākuntala — Kālidāsa, Sanskrit