Pramāṇa · Search · About · API

The Recognition of Śakuntalā 10.5.37

Arthadyotanikā 10.5.37

Language
Sanskrit

10.5.37

prakṛtasya liṅganirdeśenopamānavyājena puṃnapuṃsakanirdeśācca svabhāvasundarasyaitacitayasaṃbaddhahīnenāpyāsattiḥ śobhāvināśikā na bhavatīti vyajyate | iyaṃ puro dṛśyamānā | "idamaḥ pratyakṣagatam” ityukteḥ | "mama locanayoḥ sudhārasakallolinī trijagatvanyālalāmabhūtā" ityādyarthāntarasaṃkramitavācyam | tanvītyupameyanirdeśaḥ | tenopameyanirdeśena vākye viśeṣāṇādhikyaṃ na śaṅkanīyam | triṣvapi ramyatve samāne'pyatra tasyādhikyamitīdameva vidheyam | yathā “dadhnā juhoti' ityatra dadhani vidhiḥ saṃcāryate tathehāpyādhikye | tena nāyakako(?) vyajyate | tataśca vakṣyamāṇabhāvodayasyāṅgatvaṃ vyaṅgyam | madhurāṇāṃ sundarāṇāmākṛtīnāṃ kimiva hi namaṇḍanam|api tu sarvam | hīnamahīnaṃ svasaṃbaddhaṃ ceti sāmānyasya samarthakatvādarthāntaranyāsaḥ|madhuraśabdo rasavācakaḥ prakṛte bādhitamukhyārthaḥ san sarvaviṣayarañjakatvatarpakatvamekakāryakaratvena saṃbandhena lakṣayansvātiśayasamabhilāṣaviṣayatvaṃ nātrāścaryamiti dhvanayati|atra pādatraye sādhāraṇadharmasya ramyalakṣmīvistāramanojñapadairabhidhānānmālāprativastūpamā | vṛttyanuprāsachekānuprāsayoḥ saṃsṛṣṭiḥ | arthālaṃkārayoraṅgāṅgibhāvaḥ saṃkaraḥ | evamagre'pi saṃkarasaṃsṛṣṭī unneye | granthagauravabhītyā kvacideva vaktavye | mālinīvṛttam | anena mādhurya nāmāyatnajo'laṃkāra uktaḥ| tallakṣaṇam| “sarvāvasthāviśeṣeṣu mādhurya ramaṇīyatā” iti| anena prasiddhirnāma bhūṣaṇamupakṣisam| tallakṣaṇaṃ tu- “prasiddhirlokavikhyātām̐kyairarthaprasādhanam” iti | eṣa vāteritapallavāṅgulībhistvarayatīva māṃ kesaravṛkṣako bakulavṛkṣaḥ | alpārthe kaḥ |

Linked texts (1)