The Recognition of Śakuntalā 10.5.38
Arthadyotanikā 10.5.38
- Language
- Sanskrit
10.5.38
idaṃ caikadeśavivārtti rūpakam | tena kesaravṛkṣasya vayasyatvamapi rūpitaṃ bhavati | tenāyamarthaḥ | yathā kaścana sakhātyantamutkaṇṭhito'ṅgulīcālanena mitraṃ tvarayati tadvaditi | yāvadenaṃ saṃbhāvayāmi|atraiva tāvanmuhūrtaṃ tiṣṭha yāvattvayopagatayā latāsanātha ivāyaṃ kesaravṛkṣaḥ pratibhāti | ataḥ khalu priyaṃvadāsi tvam| etābhyāṃ priyaṃvadāśakuntalāvacanābhyāṃ niruktamiti bhūṣaṇamupakṣiptam | tallakṣaṇam-“ niruktirniravayoktirnāmanyarthaprasiddhaye” iti | yatpriyaṃvadayā latātvamāropitaṃ tatsādhayati | asyā iti | adharo'dharoṣṭhaḥ| kisalaya iva rāgo yasya sa pallavātāmraḥ| bāhū viṭapau skandhordhvaśākhe tadanukāriṇau tatsadṛśau | yatkātyaḥ-“ skandhādūrdhvaṃ taroḥ śākhā kaṭapro viṭapo mataḥ” iti | komalaśabdenāgrajatvaṃ tayorvyajyate | aṅgeṣu saṃnaddhaṃ saṃnāhaṃ prāpitam | atyutkaṭamiti yāvat | atrāṅgeṣviti bahuvacanena vadane kāntimattā, nayanayostaralatā, kaṇṭhe kambutrirekhāvattvaṃ, vakṣasi stanojjṛmbhaṇaṃ, nābhau gabhīratā, nitambe madhyanimnatvam, ubhayabhāge caturasratvaṃ, jaghanajaṅghājānumaṇḍalorudeśānāṃ māṃsalatvaṃ, gatau savilāsatvamityādi dhvanitam | saṃnaddhaśabdaḥ prakṛte bādhitamukhyārthaḥ san yaḥ saṃnaddho bhavatyutsāhena prakaṭo bhavatīti prākaṭyasaṃbandhena yauvanaṃ lakṣyaṃstadgatamatiśayaṃ vyanakti | yauvanaṃ kusumamiva lobhanīyaṃ cittākarṣakam | kusumamiti jātyekavacanam| aṅgeṣu saṃnaddhamityatrāpi yojanīyam | latāṅgeṣu saṃnaddhamityarthaḥ | hastādispṛṣṭasya malinatvādi saṃbhavāt | evamanucchiṣṭayauvanatvena kanyātvaṃ dhvanayatā svayogyatvaṃ dhvanitam |
Linked texts (1)
- Abhijñānaśākuntala — Kālidāsa, Sanskrit