Pramāṇa · Search · About · API

The Recognition of Śakuntalā 10.5.39

Arthadyotanikā 10.5.39

Language
Sanskrit

10.5.39

tataśca vakṣyamāṇodayasyāṅkuratve paryavasānam | samāsagā ārthī samāsagā gauṇī pūrṇā śrautītyupamānāṃ saṃsṛṣṭiḥ | “saptamyupamānapūrvasyottarapadalopaśca” ityanena vārtikena samāsaḥ | nanvatra vārtika uttarapadalopo vihitaḥ| prakṛte ca nottarapadalopa iti kathaṃ samāsaḥ | ucyate | atra vārtike mahābhāṣyakaiyaṭakārapramukhairuṣṭro mukhamasyetyeva vigrahaḥ kāryaḥ| avayavadharmeṇa samudāyadharmavyapadeśāduṣṭrasyopamānateti | na ca prāṇī prāṇyantarasya mukhamupapadyate tena sāmarthyātsadṛśāvayavāvagatiḥ | tena mukhena mukhasya sādṛśyaṃ siddhayati | tena mukhamiva mukhamasyetyarthaḥ siddho bhavati| tenottarapadalopo na vaktavyaḥ | tena candramukhī puṇḍarīkākṣa ityādi siddhamiti siddhāntitam | bahuvrīherupamādyotakatvam | acetanānuqāraḥ kartuṃ na śakyata iti sādṛśyaṃ lakṣyam | ato gauṇī | iyaṃ ca mahatā yuktisaṃdarbheṇopamāprapañce mayā nirūpitā | ivādisadbhāvāttṛtīyāpūrṇā śrautī | bāhū mṛdulaviṭapāviva pratanū iti paṭhitvoddeśyapratiniddeśyaprakramabhaṅgaḥ pariharaṇīyaḥ | anena padoccayamiti bhūṣaṇamupakṣiptam | tallakṣaṇaṃ tu—" saṃbaddhārthānurūpo yaḥ padaughaḥ sa padoccayaḥ " iti | iyaṃ svayaṃvaravadhūḥ sahakārasya tvayā kṛtanāmadheyā vanajyotsneti navamālikā | enāṃ vismṛtavatyasi | tadātmānamapi vismariṣyāmi | ramaṇīye khalu kāla etasya latāpādapamithunasya vyatikaraḥ saṃśleṣaḥ saṃvṛttaḥ | navakusumadyauvanā navāni prathamodgatāni kusumāni tānyeva yauvanaṃ yasyāḥ sā vanajyotsnā | snigdhapallavatayopabhogakṣamaḥ sahakāraḥ | navaṃ kusumaṃ rajodarśanaṃ ca yasyāḥ sā |

Linked texts (1)