Pramāṇa · Search · About · API

The Recognition of Śakuntalā 10.5.40

Arthadyotanikā 10.5.40

Language
Sanskrit

10.5.40

snigdhaścāsau pallavo viṭapa(ṭa)śca tattveneti nāyakavyavahārāropātsamāsoktiḥ|| iti paśyantī tiṣṭhatīti kavivākyam | anasūye jānāsi kiṃ śakuntalā vanajyotsnāmaṇimācaṃ paśyatīti | na khalu vibhāvayāmi | kathaya | yathā vanajyotsnānurūpeṇa pādapena saṃgatā | api nāmeti saṃbhāvanāyām | evamahamapyātmano'nurūpaṃ varaṃ labheyeti | eṣa nūnaṃ tavātmagato manorathaḥ | “ rājā-kathamiyamū ” ityādyetadantena vilobhanaṃ nāmāṅgamanikṣiptam | tallakṣaṇaṃ tu— “guṇānāṃ varṇanaṃ tajjñairvilobhanamitīritam ” iti | api nāmeti saṃbhāvanāyām | asavarṇamasamānaṃ kṣatriyādi | kṣetraṃ kalatraṃ tatsaṃbhavā tata utpannā || “kṣetraṃ patnī śarīrayoḥ " ityamaraḥ || kṛtamityalamarthe'vyayam | “ tayorge vāraṇārthayoge tṛtīyā " iti tṛtīyā || saṃdehenālamityarthaḥ | “kṛtamiti niṣedhanivāraṇayoḥ” iti vardhamānaḥ | tadeva vaṃśasthena draḍhayatiasaṃśayāmiti | kṣatraṃ kṣatriyaḥ | tasya parigrahaḥ strītvenāṅgīkāraḥ | tatkṣamā tatsamarthī | “ kṣatraṃ kṣatriyarājanyau ” iti nāmamālā | “ parigrahaḥ parijane patnyāṃ svīkāramūlayoḥ ” iti viśvaḥ | atra matparigrahakṣameti vaktavye kṣatreti sāmānyokteraprastutapraśaṃsā | tayā ca nāyakagatamaucityaṃ dhvanitam | yayasmādāryaṃ śreṣṭhaṃ me mama jitendriyasya puruvaṃśotpannasya duṣyantasyetyarthāntarasaṃkramitavācyam | mano 'syāṃ strīsaṣṭiratnabhūtāyāmabhilāṣyabhilāṣayuktam | hi yasmātsatāṃ saṃdehapadeṣu saṃdehasthāneṣvantaḥkaraṇasya pravṛttayo vartanāni pramāṇam | “ padaṃ vyavasitatrāṇasthānalakṣmāṅghrivastuṣu ” ityamaraḥ | tena punaruktavadābhāso nāmālaṃkāraḥ |

Linked texts (1)