The Recognition of Śakuntalā 10.5.41
Arthadyotanikā 10.5.41
- Language
- Sanskrit
10.5.41
arthāntaranyāsakāvyaliṅgānuprāsāḥ | anena parinyāsa ityaṅgamanikṣiptam | tallakṣaṇaṃ tu— “ tanniṣpattestu kathanaṃ parinyāsaṃ pracakṣate ” iti | nanvaṅgoddeśavākye “ upakṣepaḥ parikaraḥ parinyāso vilobhanam ” ityuddiṣṭam | udāharaṇe ca kathaṃ vyatyaya iti cet | naiṣa doṣaḥ | yata uktaṃ sudhākare - “ mukhādisaṃdhiṣvaṅgānāṃ kramo nāyaṃ vivakṣitaḥ | kramasyānādṛtatvena bharatādibhirādimaiḥ|| lakṣyeṣu vyutkrameṇāpi kathanena vicakṣaṇaiḥ” iti | yadyapi mama hṛdaye viśvāsastathāpi vyavahārārthaṃ tattvata enāmupalapsye jñāsyāmi | sasaṃbhramaṃ sabhayam | bhayahetuśca vakṣyamāṇaḥ | amma iti āścarye | “avyayam” ityadhikāre “ammo āścaryye” iti sūtram | salilasekasaṃbhramodgato navamālikāmujjhitvā vadanaṃ me madhukaro'bhivartate vadanaṃ lakṣyīkṛtyāgacchatītyarthaḥ | anena padminītvamuktamasyāḥ | yadāhuḥ- “kamalamukulamṛdvī phullarājīvagandhaḥ suvra(ra?)tapayasi yasyāḥ saurabhaṃ divyamaṅge” iti | bhramarabādhāṃ rūpayatyabhinayatītyarthaḥ | sa cābhinayo vidhutena śirasā, kampitenādhareṇa, mukhadeśasthitena parāṅmukhatalena cañcalena patākeneti | tallakṣaṇāni- “tiryaggataṃ drutataraṃ vidhutaṃ tatprayujyate | śītārte jvarite bhīte” iti | “vyathāyāṃ kampito'nvartho bhītau śīte jaye ruṣi” iti | “tarjanīmūlasaṃlagnakuñcitāṅguṣṭhako bhavet | patākaḥ saṃhatākāraḥ prasāritatalāṅguliḥ” iti | calāpāṅgāmiti |
Linked texts (1)
- Abhijñānaśākuntala — Kālidāsa, Sanskrit