The Recognition of Śakuntalā 10.5.42
Arthadyotanikā 10.5.42
- Language
- Sanskrit
10.5.42
he madhukara, vayaṃ kathametadīya kaṭākṣagocarā bhūyāsma, kathameṣāsmadabhiprāyavyañjakaṃ rahovacanamākarṇayet, kathaṃ nu haṭhādanicchantyā api paricumbanaṃ vidheyāsmeti, yadasmākaṃ manorarājyapadavīmadhiśete te vayam| bahuvacanena svasminpūjā | asmacchabdaḥ sakaladharādhipatyapuruvaṃśotpannatavānekavidhāmilāṣacāṭukapravaṇatvetyādyarthāntarasaṃkramitavācyaḥ | tattvānveṣaṇādvastuvṛttānveṣaṇayā hatā niruddhapravṛttaya ityarthaḥ | āyāsamātrapātrībhūtā iti bhāvaḥ | “ma. nohataḥ pratihataḥ pratibaddho hataśca saḥ” ityamaraḥ | tvamityekavacanenāsya nikṛṣṭatvam | yuṣmacchabdastu sphuṭajñānarāhityādyarthāntarasaṃkramitaḥ | ataeva madhukareti saṃbuddhiḥ | kṛtī kṛtabahukṛtya ityarthaḥ | “bhūmātheṃ iniḥ” | khalviti nipātenāyatnasiddhaṃ tava caritārthatvamiti dhvanyate | atha hatā iti viśeṣaṇopādānātsaviśeṣaṇasya niṣedho vaktavya iti bahuvacananiṣedhādvayamityanupapannamiti kecit | tadavicāritaramaṇīyam | yato viśeṣaṇaṃ dvividhamanuvādyaṃ vidheyaṃ ca | tatrānuvādyaviśeṣaṇe'yaṃ niṣedho na vidheye | atra ca tasya vidheyatvānnānupapattiḥ | tathā ca vṛttāvudāhṛtam-‘paṭurahaṃ bravīmi”iti | atraiva padmañjarīkāravacanam-‘katham ‘tvaṃ rājā vayamapyupāsitaguruprajñābhimānonnatāḥ’ iti | atronnatatvaṃ vidhīyate | nahi vidheyo'rtho viśeṣaṇaṃ bhavati”iti | tatkathamityāha-caleti | calāpāṅgāmityanuvādyavi śeṣaṇam | vepathumartī tvadāśaṅkākātarām | dṛśaṃ nīlotpaladhiyā punaḥ spṛśasi |
Linked texts (1)
- Abhijñānaśākuntala — Kālidāsa, Sanskrit