The Recognition of Śakuntalā 10.5.43

10.5.43

rahasyamākhyātuṃ śīlaṃ yasya sa iva karṇāntikacaraḥ śravaṇasamīpago mṛdu dhvanasi śravaṇāvakāśaparyantatvācca nīlotpalāśaṅgānapagamācca tatraiva dandhvanyamāna āsse | karau vyādhunvatyāḥ sahajasaukumāryatrāsakātarāyāśca ratinidhānabhūtaṃ vikasitāravindakuvalayāmodamadhurabandhakabadhuramadhuraṃ pibasīti prāñcaḥ | adhunātanāstu calāpāṅgaṃ dṛṣṭa ityanuvādyaviśeṣaṇaṃ vākyatrayaśeṣabhūtam | evamantikacara ityapi | tatra yato'ntikacarastataścalāpāṅgaṃ dṛṣṭa iti hetuhetumadbhāvaśeṣabhūtatvādeva nāvruttiḥ | yato dṛṣṭastataḥ spṛśasi svanasīti yojyam | karṇāntiketayādipāṭhe “catvāro vayamṛtvijaḥ sa bhagavānkarmopadeṣṭā hariḥ saṃgrāmodhvaradīkṣito narapatiḥ patnī gṛhītavratā” ityādivadbhavanmatayogaḥ syāt | na ca spṛśasītyanenaiva naikaṭye labdhe prathamavākyasya nopayoga iti vācyam | evaṃ karṇe ityatrāpi sāmīpyādhikaraṇenaiva gatārthatvāttatrāpi | evamuttaratrāpītyavakarataiva syāt | tena taduktiḥ svabhāvoktipoṣāyaivetyavadheyam | ataeva karṇe ityekavacanam | yadā yadapāṅgena paśyati tadā tatrendīvarabhrāntyeṣṭalābhena svanati | vepathumatīṃ kampamānām | bhayasvabhāvāttādṛktvam | arthādṛśaṃ darśanakriyāyāṃ karaṇatvena prastutatvāttasyāḥ spṛśasīti | dṛgaṃśusparśanameva vastutastasya | upacārāttathoktiḥ | samāsoktau dharmāropārthamidam | tena vinā tasyā ujjīvanābhāvāditi sthitamākare | ataeva sākṣādviśeṣyānupādānam | haṭhakāmukatvavyavahārāropārthaṃ ca | anyathā | sā strījātiḥ, tatrāpi mugdhā, tatrāpi tapasvinī, tena sutarāṃ tatsparśaṃ soḍhumanehā | tasyāpi kīṭakaviśeṣasyāyaṃ bhāvaḥ |