Pramāṇa · Search · About · API

The Recognition of Śakuntalā 10.5.44

Arthadyotanikā 10.5.44

Language
Sanskrit

10.5.44

sparśaṃ daśatyeveti yathāvyākhyātameva cāru | bahuśa ityapi matkṛtavyākhyānasāreṇaivopapadyate | yathāśrutatayā bahutvena hetuṃ vakṣyāmaḥ | samārope tu yathā kaścitprathamasāhasāṃ kampamānāṃ kāṃcinnāyikāṃ spṛśati spṛṣṭakenāliṅganena yojayati | viśeṣaṇādeva viśeṣyapratipattiḥ | karṇe mṛdu yathā syāttathā svanasīti svabhāvoktireva | tatra rahasyākhyāyīvetyutprekṣā samāropasādhikaiva | tathā kapole cumbanaviśeṣo vyajyate | kāmino'pi rahasyākhyānaṃ vyājaścumbanameva pradhānam | karau vyādhunvatyā iti viśeṣaṇaṃ pūrvatra samānamapi cumbane yatkaradhūnanaṃ tatsphoraṇārthamaucityenātra kavinā nibaddham | ataeva vividhamāsamantādityupasargadvayanibandhaḥ | cumbane tu “karau dhunānā navapallavākṛtī” itivatkāmaśāstre kevalasyaiva prayoga uktaḥ | idameva bahutve bījamityavadheyam | “viśeṣaṇādeva viśeṣyapratipattiḥ” iti saṃbandhibodhaḥ | tasyā ratisarvasvaṃ saṃbhoganidhānam | nidhānatvaṃ ca prathamataḥ prāpyatvena | tenaiva tannirvāhāt | “ādau rataṃ bāhyamiha prayojyaṃ tatrāpi cāliṅganapūrvameva” ityukterāliṅganacumbanayoḥ pūrvatvam | anena nāyakābhiprāyo vyajyate | adharaṃ natūttaroṣṭhaṃ pūrvoktaviśeṣaṇasya tatraiva saṃbhavāt | tatraivāsya kavibhiraṅgīkārāt | pibasi sādaramavalokayasīti bhramarapakṣe | anyathā tena daṃśa eva kriyetetyuktameva prāk | āropapakṣe cumbasīti | śleṣaḥ | vayaṃ hatāstvaṃ kṛtīti vyatirekaḥ | nīlotpalādibhrāntyā bhrāntimān | bhramarasvabhāvoktiḥ | tvaṃ kṛtītyatra caraṇatrayaṃ hetutvenopāttamiti kāvyaliṅgam | ādyavākyadvaye raśanākāvyaliṅgamapi | śrutyanuprāsaśca |

Linked texts (1)