The Recognition of Śakuntalā 10.5.44
Arthadyotanikā 10.5.44
- Language
- Sanskrit
10.5.44
sparśaṃ daśatyeveti yathāvyākhyātameva cāru | bahuśa ityapi matkṛtavyākhyānasāreṇaivopapadyate | yathāśrutatayā bahutvena hetuṃ vakṣyāmaḥ | samārope tu yathā kaścitprathamasāhasāṃ kampamānāṃ kāṃcinnāyikāṃ spṛśati spṛṣṭakenāliṅganena yojayati | viśeṣaṇādeva viśeṣyapratipattiḥ | karṇe mṛdu yathā syāttathā svanasīti svabhāvoktireva | tatra rahasyākhyāyīvetyutprekṣā samāropasādhikaiva | tathā kapole cumbanaviśeṣo vyajyate | kāmino'pi rahasyākhyānaṃ vyājaścumbanameva pradhānam | karau vyādhunvatyā iti viśeṣaṇaṃ pūrvatra samānamapi cumbane yatkaradhūnanaṃ tatsphoraṇārthamaucityenātra kavinā nibaddham | ataeva vividhamāsamantādityupasargadvayanibandhaḥ | cumbane tu “karau dhunānā navapallavākṛtī” itivatkāmaśāstre kevalasyaiva prayoga uktaḥ | idameva bahutve bījamityavadheyam | “viśeṣaṇādeva viśeṣyapratipattiḥ” iti saṃbandhibodhaḥ | tasyā ratisarvasvaṃ saṃbhoganidhānam | nidhānatvaṃ ca prathamataḥ prāpyatvena | tenaiva tannirvāhāt | “ādau rataṃ bāhyamiha prayojyaṃ tatrāpi cāliṅganapūrvameva” ityukterāliṅganacumbanayoḥ pūrvatvam | anena nāyakābhiprāyo vyajyate | adharaṃ natūttaroṣṭhaṃ pūrvoktaviśeṣaṇasya tatraiva saṃbhavāt | tatraivāsya kavibhiraṅgīkārāt | pibasi sādaramavalokayasīti bhramarapakṣe | anyathā tena daṃśa eva kriyetetyuktameva prāk | āropapakṣe cumbasīti | śleṣaḥ | vayaṃ hatāstvaṃ kṛtīti vyatirekaḥ | nīlotpalādibhrāntyā bhrāntimān | bhramarasvabhāvoktiḥ | tvaṃ kṛtītyatra caraṇatrayaṃ hetutvenopāttamiti kāvyaliṅgam | ādyavākyadvaye raśanākāvyaliṅgamapi | śrutyanuprāsaśca |
Linked texts (1)
- Abhijñānaśākuntala — Kālidāsa, Sanskrit