The Recognition of Śakuntalā 10.5.50
Arthadyotanikā 10.5.50
- Language
- Sanskrit
10.5.50
tanmadhye prathamaṃ yauvanasya pratyakṣataḥ paridṛśyamānatvāttadvṛddhihāpītareṣāṃ grahaṇaṃ rūpaśabdena | saṃbhava utpattiḥ | kathaṃ vā syādapi tu na syādeva | kathaṃ veti nipātasamudāyo niṣedhe | atra viśeṣe prastute sāmānyokteraprastutapraśaṃsā | kva mānuṣyaḥ kedaṃ rūpamiti sāmānyataḥ pratītamupamālaṃkārasyaiko bhedo vyaṅgyaḥ | kīdṛgityāha-neti | prabhayā dīptyā taralamyujjvalaṃ bhāsuram | “taralaścañcale khiṅge hāramadhyamaṇāvapi | bhāsure ca” iti viśvaḥ| jyotiścandrādi | vasudhātalādudbhūsvarūpānnodeti na prakaṭībhavatītyarthaḥ | atra bhūsvarūpasya jyotiṣaśca janyajanakabhāvābhāvāttasata utpattimaṅgīkṛtya viśleṣaṇamātre pañcamī prayuktetyavadheyam | prakṛte pratyakṣeṇa dṛśyamānatvāt | saṃbhāvanāyāṃ liṅ | upamānavākye prasiddhatvānniṣedhoktiḥ | śrutivṛttyanuprāsau | saṃbhavaḥ kathaṃ vā syānnodetīti ca sāmānyadharmasya śabdāntareṇokteratiśayoktimūlā prativastūpamā | rūpādīnāṃ lakṣaṇāni yathā- “aṅgānyabhūṣitānyeva prakṣepyādyairvibhūṣaṇaiḥ | yena bhūṣitavadbhānti tadrūpamiha kathyate || muktāphaleṣu chāyāyāstaratvamivāntarā | pratibhāti yadaṅgeṣu lāvaṇyaṃ tadihocyate || aṅgapratyaṅgakānāṃ yaḥ saṃniveśo yathocitam | suśliṣṭasaṃdhibandho yastatsaundaryamitīryate || yadātmīyaguṇotkarṣaistvanyacca nikaṭasthitam | sārūpyaṃ nayaniṣṭhāṅgairābhirūpyaṃ taducyate || spṛṣṭaṃ yannāṅgamaspṛṣṭamiva syānmārdavaṃ hi tat | yatsparśāsahanāṅgeṣu komalasyāpi vastunaḥ|| tatsaukumāryaṃ tredhā syānmukhyamadhyādhamakramāt |
Linked texts (1)
- Abhijñānaśākuntala — Kālidāsa, Sanskrit