The Recognition of Śakuntalā 10.5.52
Arthadyotanikā 10.5.52
- Language
- Sanskrit
10.5.52
madire saṃjātamade ye īkṣaṇe te ca te ca tairvallabhābhiḥ sundarībhiḥ | ātmasadṛśe iti pāṭhe ātmanaḥ sadṛśe īkṣaṇe tairvallabhābhiḥ priyābhiḥ | hariṇāṅganābhirmṛgībhiḥ sahātyantamājanmavaiva nivatsyati | arthāttapovane | ayamāśayaḥ| yadi rājñe deyā tadā vivāhaparyantameva tapovane sthitiḥ | tadanantaramavirodhī kāmopabhogaḥ | yadi kasmaicittapasvine deyā tadā mṛgamithunavatkāmopabhogarahitā vana eva sthāsyatīti | asyaivottaramanurūpavarapradāna ityādi | atra sahoktiḥ | aupamyaṃ gamyam | nivāsaḥ sāmānyadharmaḥ | samaśabdasya tulyavācitva upamaiva | " samaṃ sahārthe tulye ca " ityajayaḥ | anayoḥ pūrvoktaiva sahṛdayahṛdayahāriṇī | snehānalaṃkāreṣu nopameti | vṛttyanuprāsaśca | vasantatilakā vṛttam | ārya dharmacaraṇe'pi paravaśo'yaṃ janaḥ | etadāśramavāsitvena sāmānyataḥ prāptaṃ yaddharmacaraṇaṃ tatrāpi parādhīna iti yāvat | anena pūrvapadye yatkartṛtvenopāttaṃ tasyottaram | tenāsyāḥ kartṛtvaṃ kutrāpi nāstīti bhāvaḥ | itaḥparaṃ kiṃ paravaśetyekaḥ praśnaḥ| yatparavaśastasyāpi ko'bhiprāya iti dvitīyaḥ| tatrāha - guroḥ punastasyā anurūpavarapradāne saṃkalpaḥ | anenottarālaṃkāraḥ | “uttareṇa praśnonnayana uttaram ” iti tallakṣaṇāt | “ rājā - vayamapi ” ityādinetadantaṃ yuktināmāṅgamapakṣiptam | “ saṃpradhāraṇamarthānāṃ yuktirityabhidhīyate ” iti duravāpeti etatsadṛśānyasyābhāvāditi bhāvaḥ | bhaveti | he hṛdaya sābhilāṣaṃ bhava | anena rājagatasvabhāvasya sthairyaṃ dyotyate | tatra hetumāha - saṃpratīti | munikanyā kṣatriyakanyā veti saṃdehe nirṇaya ekataraniścayo jātaḥ |
Linked texts (1)
- Abhijñānaśākuntala — Kālidāsa, Sanskrit