The Recognition of Śakuntalā 10.5.53
Arthadyotanikā 10.5.53
- Language
- Sanskrit
10.5.53
tenātra kāvyaliṅgam | nirṇayameva vivṛṇoti | āśaṅkasa iti | yattvamagnimāśaṅkase manyase | aspṛṣṭavyatvaṃ sāmānyadharmo gamyaḥ | vyastarūpakam | tatsparśakṣamaṃ ratnamiti vyatirekarūpam | atha ca sparśakṣamamupabhogayogyaṃ ratnaṃ kanyāratnamityarthaḥ | “ jātau jātau yadutkṛṣṭaṃ tadratnamabhidhīyate ” ityukteḥ | vṛttyanuprāsaśca | nāyakautsukyaṃ dhvanitam | anena samādhānanāmaka maṅgamapakṣiptam | tallakṣaṇaṃ tu — “ bījārthasyopagamanaṃ tatsamādhānamucyate ” iti | anasūye gamiṣyāmyaham | kiṃnimittam | imāmasaṃbaddhapralāpinīṃ priyaṃvadāmāryāyai gautasyai nivedayiṣyāmi | sakhi na yuktam | akṛtasatkāramatithiviśeṣamiti sābhiprāyam | visṛjya svacchandato gamanam | anenopadeśa iti nāṭyālaṃkāra upakṣiptaḥ | tallakṣaṇam - “ śikṣā syādupadeśanam ” iti| aho ityāścarye | ceṣṭāpratirūpikā ceṣṭāsadṛśī yādṛśī śarīraceṣṭāyāṃ tādṛśī tāṃ vināpīti | ataevāścaryam | tadevāha - anuyāsyanniti | munitanayāṃ śakuntalām | saṃbandhamātravivakṣayā samāsaḥ kṛtaḥ | yathārikhīṇāmityatra | enāmiti vaktavya etaduktirmugdhatvadyotanāya | sahasāvicāritamanuyāsyannanugamiṣyan | “ lṛṭaḥ sadvā ” iti śatṛ | ahaṃ vinayena jitendriyatayā vāritaḥ prasaro vego yasya saḥ | “ prasaraḥ praṇaye vege ” iti viśvaḥ | “ indriyāṇāṃ jayaṃ prāha vinayaṃ bharato muniḥ” ityukteḥ | atrānugamanakaraṇe vegasyaiva nirākaraṇāttāttvikānurāganiṣedhābhāvādrāteḥsthāyitvaṃ dhvanitam | tena prasarapadasyāvakaratvaṃ na śaṅkanīyam | anyathā nuyāsyanneva nivāritaḥ | anyatra sutarāṃ vārita ityarthaḥ syāt |
Linked texts (1)
- Abhijñānaśākuntala — Kālidāsa, Sanskrit