The Recognition of Śakuntalā 10.5.56
Arthadyotanikā 10.5.56
- Language
- Sanskrit
10.5.56
kāvyaliṅgaṃ ca | stanavepathujananena hetunā śvāsasya pramāṇādhikatvaṃ sādhyamityanumānālaṃkāraśca | anuprāsaḥ | vākyacatuṣṭaye ca pratyekaṃ viśeṣaṇadvayopādānānna tatprakramabhaṅgaḥ | ataeva prathamavākyopanibaddhamadyāpīti padaṃ dvitīyavākye saṃsraṣadapyāvṛttinibandhanānapekṣatvena dehalīpradīpanyāyenobhayatrānvetuṃ viśeṣaṇaprakramabhaṅganivṛttaye ca dvitīyavākya upanibaddhamityavadheyam | adyāpi secanakriyārambhaḥ | saṃpratyapyanuvartamāna ityarthaḥ | " adyātrāhni " ityamaravyākhyāne kṣīrasvāmī vartamānatāmātre'pyāhurityavocat | yadi śvāsasāmānādhikaraṇyābhāvādviśeṣaṇattvābhāva ityasaṃtoṣastarhi “adyāpi stanavepathodhva janakaḥ śvāsaḥ pramāṇādhikaḥ” iti pāṭhaṃ paṭhitvā saṃtoṣṭavyam | asminpāṭhe padakadambakātmakāni catvāryapi vākyānīti na tataḥ prakramabhaṅgaḥ | cakāraḥ pūrvasamuccaye| athāyavākye viśeṣaṇadvayamapi vidheyam | dvitīye dvayamapyanuvādyamitarayorekaṃ vidheyamekamanuvādyamityeva krama iti na tatprakramabhaṅgo'pi | pūrvamaṃsau natau na, bāhū raktatalau na | adhunā bāhū anūdya srastāṃsatvādeḥ “somena yajeta” itivadviśiṣṭasya vidhānāt | nāvimṛṣṭavidheyāṃśatā | nāpyanuvādyavidheyavyatyayaḥ śaṅkanīyaḥ | yatastasyāmatyantānuraktasya rājñastatsukumārataratvamālocyāsyāmidamatyantamanucitamiti vidheyameva buddhisthībhūtamiti tadeva vākyacatuṣṭaye prathamatò nibaddhamityavahitaiḥ sahṛdayairbhāvyam | yadyapi gharmo'mbharūpa eva tathāpi pūrvaṃ karṇāvataṃsarodhitvena bindustabakarūpatāparastātsaṃsanaṃ cāmbhaḥpadopādānavyatirekeṇa na sphuratīti tadupādānam |
Linked texts (1)
- Abhijñānaśākuntala — Kālidāsa, Sanskrit