The Recognition of Śakuntalā 10.5.59
Arthadyotanikā 10.5.59
- Language
- Sanskrit
10.5.59
āśramelyanena nikaṭatvaṃ drumeṣviti viśeṣaṇopādānārtham | jalagrahaṇaṃ tasminsamaye'pyaśuṣkatābhidhānārtham | kīdṛgreṇuḥ | pariṇataḥ sāyaṃkālīnaḥ yo'yamaruṇaḥ sūryastadvatprakāśaḥ sphuṭaḥ | tadvadvarṇa ityarthaḥ | ‘‘aruṇo'sphuṭarāge ca sūrye sūryasya sārathau’’ iti dharaṇiḥ | ‘‘prakāśo'tiprasiddhe syātprahāsātapayoḥ sphuṭe’’ iti viśvaḥ | ayamevopamāyāṃ sāmānyadharmo jñeyaḥ | ka iva | śalabhasamūhaḥ pataṅganikara iva | anayā reṇorbahalatvaṃ ghanatvaṃ ca dhvanyate | vṛttyanuprāsa upamā ca | atra pārthivapratyāsannatve kāraṇe prastute tatkāryaṃ reṇūddhalanādikamuktamityaprastutapraśaṃsā | na paryāyoktam | kāryasyāprastutatvāt | yathātra rājñaḥ pratyāsannatvamavaśyaṃ vaktavyaṃ tadvatkāryasyāvaśyakatvābhāvāt | paryāyokte tu kāraṇavatkāryamapi prakṛtameva | tatra kāraṇāpekṣayā tadvarṇanamaticamatkārakṛditi sthitamākare | kāvyaliṅgaṃ ca | puṣpitāgrā vṛttam | tīvreti | syandanasya rathasyāvalokanādbhīto gajaḥ | dharmāraṇyaṃ praviśatīti saṃbandhaḥ | kīdṛggajaḥ | tīvrau ya āghātaḥ palāyanaviṣaye svābhāvikaḥ saṃvegaḥ saṃghaṭṭastena pratihatā bhagnāstaravo yena saḥ | skandhe skandhabhāge pārśvavalokanena lagna eko danto yasya saḥ | tatra skandhabhāgo dakṣiṇaḥ | danto'pi dakṣiṇa iti sāṃpradāyikāḥ | uktaṃ ca pālakāvye-‘‘dakṣiṇe valitaṃ śakto gajo vāme prayatnataḥ’’ iti | anye tvekapadatvena vyācakṣate | tīvreṇāghātenāghātodyamena pratihato yastaruskandhastatra lagna ekadanto yasya |
Linked texts (1)
- Abhijñānaśākuntala — Kālidāsa, Sanskrit