Pramāṇa · Search · About · API

The Recognition of Śakuntalā 10.5.8

Arthadyotanikā 10.5.8

Language
Sanskrit

10.5.8

taduktaṃ nāṭyadarpaṇe“yasyāṃ bījasya vinyāso hyabhidheyasya vastunaḥ | śleṣeṇa vā samāsoktyā nāndī patrāvalīti sā” iti | etādṛśyā nāndyā ante sūtraṃ prayogānuṣṭhānaṃ dhārayatīti sūtradhāraḥ sthāpakanāmā naṭaḥ praviśatīti śeṣaḥ| saṃgītasarvasve tathokteḥ--“vartanīyatayā sūtraṃ prathamaṃ yena sūcyate | raṅgabhūmiṃ samākramya sūtradhāraḥ sa ucyate” iti | taduktaṃ daśarūpake- “pūrvaraṅgaṃ vidhāyādau sūtradhāre vinirgate | tadvannaraḥ praviśyānyaḥ sūtradhāraguṇākṛtiḥ| sūcayedvastubījam” iti | nanvādau pūrvaraṅgāṅgabhūtā nāndītyuktam | atra “pūrvaraṅgaṃ vidhāyādau” ityucyata iti kathaṃ pūrvāparasaṃgatiḥ kathaṃ vā na granthavirodha iti cet | ucyate | atra pūrvaraṅgaśabdo gauṇaḥ|tathā ca tatkārikāvṛttiḥ| pūrve rajyante'sminniti pūrvaraṅgo nāṭyaśālā tātsthyātprathamaprayoga utthāpanādau pūrvaraṅgeteti | tena dvāviṃśatyaṅgasya pūrvaraṅgasya dvādaśotthāpanādināntyantānyaṅgāni pūrvaraṅgaśabdenoktānītyarthaḥ | ataevādibharate-“tryasaṃ vā caturasraṃ vā citraṃ śuddhamathāpi vā | prayujya raṅgānnikṣāmetsūtradhāraḥ sahānugaḥ || sthāpakaḥ praviśettatra sūtradhāraguṇākṛtiḥ” iti | vastutastvāmukhaparyantaṃ pūrvaraṅga eva | yato'syaiva nāndīto'gre prarocanādīni daśāṅgānyaktāni | taduktaṃ bhāvaprakāśikāyām--“sabhāpatiḥ sabhā sabhyā gāyakā vādakā api| naṭī naṭaśca modante yatrānyonyānurañjanāt || ato raṅga iti jñeyaḥ pūrvaṃ yatsa prakalpate | tasmādayaṃ pūrvaraṅga iti vidvadbhirucyate || tasya dvāviṃśatyaṅgāni cotthāpanamukhāni ca” ityādi ca |

Linked texts (1)