The Recognition of Śakuntalā 10.5.9
Arthadyotanikā 10.5.9
- Language
- Sanskrit
10.5.9
anyatrāpi--“yannāṭyavastunaḥ pūrvaṃ raṅgavighnopaśāntaye | kuśīlavāḥ prakurvanti pūrvaraṅgaḥ sa ucyate | utthāpanādikānyaṅgānyasya bhūyāṃsi yadyapi | tathāpyavaśyaṃ kartavyā nāndī vighnopaśāntaye” iti | atra sūtradhāra etadanantaraṃ dvitīyāṅkalekhanamasti | tasyāyamarthaḥ | punaḥ sūtradhāra iti padamuccāraṇīyam | tadagrimavākyakartṛtvena saṃbadhyate | evamagre'pi sarvatra praviṣṭapātranāmānantaraṃ dvitīyāṅkalekhanaṃ tadartho'yameva boddhavyaḥ | nepathyaṃ javanakā | tadabhimukhamavalokyeti kavivacanam | naṭenāvalokanakarmaiva kṛtaṃ tadanuvādo'yam | evamagre'pi madhye madhye kavivaco boddhavyam || “nepathyaṃ syājjavanikā raṅgabhūmiḥ prasādhanam” ityajayaḥ || ārye iti bhāryā prati saṃbuddhiḥ| “patnī cāryeta saṃbhāṣyā” iti bharatavacanāt || nepathyaṃ maṣīveṣaśca | tadāha bharataḥ- “rāmādivyañjako veṣo naṭe nepathyamiṣyate” iti | tasya vidhānaṃ karaṇamavasitaṃ samāptaṃ yadi tadā tāvadādau ita āgamyatāmiti saṃbandhaḥ | tatra maṣīveṣagrahaṇaṃ ca nāmāhāryābhinayaḥ | tasyāpi rasa upayogāt | taduktaṃ mātṛguptācāryaiḥ--“rasāṃstu trividhā vācikanepathyasvabhāvajāḥ|| rasānurūpairālāpaiḥ ślokairvākyaiḥ padaistathā | nānālaṃkārasaṃyuktairvāciko rasa ucyate || karmarūpavayojātideśakālānuvartibhiḥ | mālyabhūṣaṇavastrādyairnepathyarasa ucyate || rūpayauvanalāvaṇyasthairyadhairyādibhirguṇaiḥ | rasaḥ svābhāviko jñeyaḥ sa ca nāṭye praśasyate” iti | tatra maṣīveṣasvarūpaṃ ca nāṭyalocane--“sito nīlaśca pītaśca caturtho rakta eva ca | ete svabhāvajā varṇā yaiḥ kāryaṃ tvaṅgavartanam ||
Linked texts (1)
- Abhijñānaśākuntala — Kālidāsa, Sanskrit