Pramāṇa · Search · About · API

The Compendium of Kāśyapa 7.8: viśeṣakalpādhyāyaḥ

Kāśyapasaṃhitā (Vṛddhajīvakīyatantra) 7.8

Language
Sanskrit

Contents

viśeṣakalpādhyāyaḥ

7.8.1

athāto viśeṣakalpaṃ nāmādhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ

Now we shall expound the chapter named "Specific Formulations" (Viśeṣakalpa).

English (machine translation) (machine translation)

7.8.2

iti ha smāha bhagavān kaśyapaḥ

Thus spoke the venerable Kaśyapa.

English (machine translation) (machine translation)

7.8.3

hutāgnihotramāsīnaṃ kaśyapaṃ lokapūjitam
vṛddho viśeṣamanvicchan papraccha vinaye sthitaḥ

While Kaśyapa, worshipped by the worlds, was seated after performing the agnihotra, / the elder, seeking specific instructions, stood in humility and asked:

English (machine translation) (machine translation)

7.8.4

sūtrasthāne bhagavatā nirdiṣṭo dvividho jvaraḥ
hetuliṅgauṣadhajñānaiḥ pratipanno'smi taṃ tathā

"Twofold fever was indicated by the Venerable One in the Sūtrasthāna; / by means of the knowledge of its causes, symptoms, and remedies, I have understood it accordingly.

English (machine translation) (machine translation)

7.8.5

saṃśayastvasti bhagavan sannipātajvaraṃ prati
tatra me saṃśayaṃ chindhi viśeṣajña viśeṣaṇaiḥ

"However, Lord, there is doubt regarding sannipāta fever; / dispel my doubt on that point, O knower of distinctions, by means of specific distinctions."

English (machine translation) (machine translation)

7.8.6

kimekaḥ sannipāto'yaṃ kiṃ vā kiṃ bahavo mune
ekaścet kiṃ samairdoṣairanekatvaṃ kathaṃ punaḥ

"Is this sannipāta one, or are they many, O sage? / If it is one, is it with equal humours? How, then, is there multiplicity?"

English (machine translation) (machine translation)

7.8.7

vātapittakaphānāṃ tu trayāṇāṃ saṃprakupyatām
ka eṣāṃ prathamaṃ doṣaḥ prakupyati mahāmune

"When the three—vāta, pitta, and kapha—are provoked together, / which humour among them is provoked first, O great sage?"

English (machine translation) (machine translation)

7.8.8

yugapadvā prakupyanti doṣāḥ kiṃ vā'nupūrvaśaḥ
prakupyatāṃ vā viṣamamekaikaśyena vā punaḥ

"Do the humours get provoked simultaneously or in succession? / Or do they get provoked unequally, or one by one?"

English (machine translation) (machine translation)

7.8.9

viśeṣāḥ ke mahābhāga doṣavyāsasamāsataḥ
sannipātāḥ kiyanto vā kāni nāmāni vā pṛthak

"What are the specific features, O fortunate one, according to the detail and summary of the humours? / How many are the sannipātas, and what are their respective names?"

English (machine translation) (machine translation)

7.8.10

upadravāśca ke teṣāṃ parihāravidhiśca kaḥ
upakramaśca kasteṣāṃ sādhyāsādhyavarāśca ke

"What are their complications, and what is the regimen of avoidance? / What is their treatment, and which are easily cured and incurable?"

English (machine translation) (machine translation)

7.8.11

iti pṛṣṭaḥ sa śiṣyeṇa sthavireṇa prajāpatiḥ
sannipātaviśeṣārthamadbhutaṃ vākyamabravīt

Thus questioned by the elder pupil, the Lord of creatures
spoke an extraordinary discourse concerning the distinctions of sannipāta:

English (machine translation) (machine translation)

7.8.12

śṛṇu bhārgava tattvārthaṃ sannipātaviśeṣaṇam
jānate bhiṣajo nainaṃ bahavo'kṛtabuddhayaḥ

"Hear, O descendant of Bhṛgu, the true meaning, the distinction of sannipāta, / which many uncultivated physicians do not know.

English (machine translation) (machine translation)

7.8.13

śītopacārāt sūtānāṃ maithunādviṣamāśanāt
prajāgarāddivāsvapnāccinterṣyālaulyakarśanāt

From cold regimen in newly delivered women, from intercourse, from irregular eating, / from sleeplessness, from daytime sleeping, from emaciation through anxiety, jealousy, and greed;

English (machine translation) (machine translation)

7.8.14

tathā duḥkhaprajātānāṃ vyabhicārāt pṛthagvidhāt
śiśorduṣṭapayaḥpānāttathā saṃkīrṇabhojanāt

likewise from various misconduct of women afflicted by difficult childbirth, / from an infant drinking corrupted milk, and from mixed food;

English (machine translation) (machine translation)

7.8.15

viruddhakarmapānānnasevināṃ satataṃ nṛṇām
abhojanādadhyaśanādviṣamājīrṇabhojanāt

in men who constantly indulge in incompatible actions, drinks, and food, / from fasting, from overeating, from irregular eating, and from eating during indigestion;

English (machine translation) (machine translation)

7.8.16

sahasā cānnapānasya parivartādṛtostathā
viṣopahatavāyvambusevanādgaradūṣaṇāt

from sudden change of food and drink, and likewise of seasons, / from using wind and water afflicted by poison, from poisoning by artificial poison;

English (machine translation) (machine translation)

7.8.17

parvatopatyakānāṃ ca pratikūle viśeṣataḥ
avaprayogāt snehānāṃ pañcānāṃ caiva karmaṇām

and especially in adverse situations of mountain slopes, / from improper application of unctuous substances and of the five therapeutic procedures;

English (machine translation) (machine translation)

7.8.18

yathoktānāṃ ca hetūnāṃ miśrībhāvādyathocchritāḥ
trayo doṣāḥ prakupyanti kṣīṇe cāyuṣi bhārgava

and from the combination of the aforesaid causes, as they are exacerbated, / the three humours are provoked, and when lifespan is depleted, O descendant of Bhṛgu.

English (machine translation) (machine translation)

7.8.19

tato jvarādayo rogāḥ pīḍayanti bhṛśaṃ naram
sarvadoṣavirodhācca duścikitsyo mahāgadaḥ

Then diseases such as fever afflict a person intensely; / and because of the mutual antagonism of all humours, this great disease is difficult to treat.

English (machine translation) (machine translation)

7.8.20

yathā'gnivajrapavanairna syādabhihato drumaḥ
vātapittakaphaistadvat kruddhairdehī na jīvati

Just as a tree struck by fire, lightning, and wind cannot survive, / so an embodied being does not live when vāta, pitta, and kapha are enraged.

English (machine translation) (machine translation)

7.8.21

viṣāgniśastrairyugapanna jīvanti yathā hatāḥ
sannipātārditāstadvanna jīvantyatapasvinaḥ

Just as those struck simultaneously by poison, fire, and weapons do not live, / so those afflicted by sannipāta, lacking ascetic merit, do not survive.

English (machine translation) (machine translation)

7.8.22

dvayaṃ tadupariṣṭācca yathā prajvalitaṃ gṛhat
na śakyate paritrātuṃ sannipātastathā nṛṣu

Just as a house blazing from both sides and above / cannot be saved, so is sannipāta among men.

English (machine translation) (machine translation)

7.8.23

digdhabāṇāstrayo vyādhāḥ parivārya yathā mṛgam
ghnantyanauṣadhayastadvattrayo doṣāḥ śarīriṇam

Just as three hunters with poisoned arrows surround a deer / and kill it without remedy, so the three humours kill the embodied being.

English (machine translation) (machine translation)

7.8.24

saṃgatā niyataṃ yasmāt pātayanti kalevaram
anyaccāśu saṃnipatatyato vā sannipātatā

Because, having united, they inevitably cause the body to fall, / or because another [affliction] falls upon it rapidly, it is therefore called sannipāta.

English (machine translation) (machine translation)

7.8.25

akasmādindriyotpattirakasmānmūtradarśanam
akasmācchīlavikṛtiḥ sannipātāgralakṣaṇam

Sudden impairment of the senses, sudden manifestation in the urine, / sudden alteration of temperament is the premonitory symptom of sannipāta.

English (machine translation) (machine translation)

7.8.26

nirdiṣṭāstasya bhedāstu bhiṣakśreṣṭaistrayodaśa
hīnamadhyādhikasamadvyudbalaikodbalodbhavāḥ

Its thirteen varieties have been stated by the best physicians, / arising from deficient, moderate, excessive, equal, two-predominant, and one-predominant [humours].

English (machine translation) (machine translation)

7.8.27

vātapittādhiko yasya sannipātaḥ prakupyati
tasya jvaro'ṅgamardastṛṭtāluśoṣapramīlikāḥ

In one whose sannipāta is provoked with predominance of vāta and pitta, / he has fever, body-ache, thirst, dryness of the palate, and drowsiness;

English (machine translation) (machine translation)

7.8.28

arucistandriviḍbhedaśvāsakāsaśramabhramāḥ
pittaśleṣmādhiko yasya sannipātaḥ prakupyati

anorexia, stupor, diarrhoea, dyspnoea, cough, fatigue, and giddiness. / In one whose sannipāta is provoked with predominance of pitta and kapha:

English (machine translation) (machine translation)

7.8.29

antardāho bahiḥ śītaṃ tasya tṛṣṇā ca vardhate
tudyate dakṣiṇaṃ pārśvamuraḥśīrṣagalagrahaḥ

Internal burning, external cold, and his thirst increases; / the right flank is pierced with pain, and there is stiffness of the chest, head, and throat;

English (machine translation) (machine translation)

7.8.30

niṣṭhīvati kaphaṃ sāsṛkkṛcchrāt kaṇṭhaśca dūyate
viḍbhedaśvāsahikkāśca vardhante sapramīlakāḥ

he spits kapha with blood with difficulty, and his throat aches; / diarrhoea, dyspnoea, and hiccup increase along with drowsiness.

English (machine translation) (machine translation)

7.8.31

vidhuphalgū ca tau nāmnā sannipātāvudāhṛtau
śleṣmānilādhiko yasya sannipātaḥ prakupyati

Those two sannipātas are called by name Vidhu and Phalgu. / In one whose sannipāta is provoked with predominance of kapha and wind:

English (machine translation) (machine translation)

7.8.31.p1

---sannipātaḥ sudāruṇaḥ

7.8.31.p2

vātapittādhika sannipāta--vibhu

7.8.31.p3

pittaśleṣmādhika sannipāta -- phalgu

7.8.31.p4

kaphavātādhika sannipāta -- makarī

7.8.31.p5

vātādhika sannipāta -- visphāraka

7.8.31.p6

pittādhika sannipāta -- śīghrakārī

7.8.31.p7

śleṣmādhika sannipāta -- ulvaṇa

7.8.31.p8

hīnābhivṛddhamadhyaistu sannipāto yadā bhavet

7.8.31.p9

tasya rogāsta evoktā yathādoṣabalāśrayāt

7.8.31.p10

sarvasrotobhavaṃ tvasya raktapittaṃ prakupyati

7.8.31.p11

visphoṭairagnidagdhābhaiścīyate ca samantataḥ

7.8.31.p12

hṛdayodaramantraṃ ca yakṛtplīhā'tha phupphusam

7.8.31.p13

pacyate'ntaḥ śarīrasthamūrdhvādhaḥ pūyameti ca

7.8.31.p14

śīrṇadantaśca mṛtyuśca tasyāpyetadviśeṣaṇam

7.8.31.p15

madhyābhivṛddhahīnaistu sannipāto yadā bhavet

7.8.31.p16

tasya rogāsta evoktā yathādoṣabalāśrayāt

7.8.31.p17

stabdhāṅgaḥ stabdhadṛṣṭiśca sa tu śete hato yathā

7.8.31.p18

viricyate'timātraṃ ca purīṣaṃ bahvanaśnataḥ

7.8.31.p19

sarveṣāṃ srotasāṃ pāka etadatra viśeṣaṇam

7.8.31.p20

vṛddhabhihīnamadhyaistu sannipāto yadā bhavet

7.8.31.p21

tasya rogāsta evoktā yathādoṣabalāśrayāt

7.8.31.p22

jṛmbhāprajāgarāyāmavipralāpaśirorujaḥ

7.8.31.p23

manyāstambhena mṛtyuśca tasyāpyetadviśeṣaṇam

7.8.31.p24

eṣāṃ trayāṇāṃ nāmāni yāmyakrakacapākalāḥ

7.8.31.p25

samairdoṣaiḥ prakupitaṃ sannipātaṃ nibodha me

7.8.31.p26

trayāṇāmatra doṣāṇāṃ sarvarūpāṇi lakṣayet

7.8.31.p27

tridaṇḍavat samabalānyatho āhustripādavat

7.8.31.p28

yāni jvaracikitsāyāṃ rūpāṇyuktāni tāni ca

7.8.31.p29

kūṭapākala ityeṣa sannipātaḥ sudāruṇaḥ

7.8.31.p30

vyādhibhyo dāruṇebhyaśca vajraśastrāgnito yadā

7.8.31.p31

sadyo hantā mahāvyādhirjāyate kūṭapākalaḥ

7.8.31.p32

kūṭapākalavigrasto na śṛṇoti na paśyati

7.8.31.p33

na spandate na bravīti nābhiṣṭauti na nindati

7.8.31.p34

kevalocchvāsaparamaḥ stabdhāṅgaḥ stabdhalocanaḥ

7.8.31.p35

trirātraṃ paramaṃ tasya jantorbhavati jīvitam

7.8.31.p36

tadavasthaṃ tu taṃ dṛṣṭvā mūḍho vyābhāṣate janaḥ

7.8.31.p37

dharṣito rakṣasā nūnamavelāyāṃ caranniśi

7.8.31.p38

anvayaṃ bruvate caike yakṣiṇyā brahmarākṣasaiḥ

7.8.31.p39

piśācairguhyakaiścaiva tathā'nye viṣayojitam

7.8.31.p40

ākruṣṭamabhiśaptaṃ ca tathā'nye mastakāhatam

7.8.31.p41

kuladevārcāvihataṃ dharṣitaṃ gṛhadaivataiḥ

7.8.31.p42

nakṣatrapīḍāmapare garakarmāṇi cāpare

7.8.31.p43

vadanti sannipātaṃ tu bhiṣajaḥ kūṭapākalam

7.8.31.p44

sadyaḥ svasthasya yugapadyadā kupyanti te trayaḥ

7.8.31.p45

tadā nirvartate dehe piḍakā viṣasaṃjñitā

7.8.31.p46

viruddhabhojanāt kālāt pariṇāmācca karmaṇām

7.8.31.p47

prakupyatyanilaḥ śīghraṃ so'syāgnimupahantyanu

7.8.31.p48

tasyopahatakāyāgneḥ pūrvavat pibato'śnataḥ

7.8.31.p49

kaphībhavati bhūyiṣṭhaṃ yadādatte caturvidham

7.8.31.p50

taṃ kaphaṃ vāyurādāya srotāṃsyasya vidhāvati

7.8.31.p51

tasya srotāṃsi sarvāṇi sūkṣmāṇi ca mahānti ca

7.8.31.p52

pūrayitvā pidhāyāste saṃruddhaḥ pavanastataḥ

7.8.31.p53

pittaṃ prakopayatyasya tat pittaṃ māruteritam

7.8.31.p54

sarvataḥ śleṣmaṇā ruddhamanyonyamithunāśrayāt

7.8.31.p55

jvaraṃ hṛllāsamaruciṃ parvabhedaṃ visūcikām

7.8.31.p56

rogān nānāvidhāṃścānyān kurvanmṛdnāti dehinam

7.8.31.p57

prakṛtervā viparyāsāt prakṛtyā vā prakupyati

7.8.31.p58

yathā yathodbalatvaṃ vā prāpnuvanti gadādhipāḥ

7.8.31.p59

tathaikadvyudbalānāhurhīnamadhyādhikānapi

7.8.31.p60

kūṭasthe tu samairdoṣairjāyate kūṭapākalaḥ

7.8.31.p61

evamete vinirdeśyāḥ sannipātāstrayodaśa

7.8.31.p62

vipannastu raso yo'sya dhāvan yātyanileritaḥ

7.8.31.p63

viṣādaṃ gauravaṃ mūrcchāṃ kuryāccāsyāṅgavedanām

7.8.31.p64

svalakṣaṇeṣu doṣāṇāṃ bhiṣak prājño na vibhramet

7.8.31.p65

udīritā hi saṃsṛṣṭā durbalā ekadoṣajāḥ

7.8.31.p66

sannipāteṣu dāhārtaṃ yaḥ siñcecchītavāriṇā

7.8.31.p67

āturaḥ sa kathaṃ jīvedbhiṣagvā sa kathaṃ bhavet

7.8.31.p68

sannipāteṣu kampantaṃ vilapantaṃ ca yo ghṛtam

7.8.31.p69

pāyayedbhojayedvā'pi tau ca syātāmubhau katham

7.8.31.p70

sannipāteṣu tṛṣyantaṃ pārśvaruktāluśoṣiṇam

7.8.31.p71

yaḥ pāyayejjalaṃ śītaṃ sa mṛtyurnaravigrahaḥ

7.8.31.p72

samudrataraṇaṃ hyetadvadanti bhiṣajo'śmanā

7.8.31.p73

mṛtyunā saha yoddhavyaṃ sannipātaṃ cikitsatā

7.8.31.p74

sannipātārṇave magnaṃ yo'bhyuddharati dehinam

7.8.31.p75

kastena na kṛto dharmaḥ kāṃ ca pūjāṃ sa nārhati

7.8.31.p76

sannipāte samutpanne kimādāvabhyupakramet

7.8.31.p77

etat praśnamataścordhvaṃ cikitsopakramaṃ śṛṇu

7.8.31.p78

saṃmohamatra bhūyiṣṭhaṃ bhiṣajo yāntyaniścitāḥ

7.8.31.p79

agre mūle ca bhaiṣajyaṃ kurvanto ghnanti mānavān

7.8.31.p80

yaṃ doṣamudbalaṃ paśyet sannipāte svalakṣaṇaiḥ

7.8.31.p81

tasyāgre nigrahaṃ kuryādityanyabhiṣajo viduḥ

7.8.31.p82

vṛddhajīvaka naivaṃ tu vayaṃ kurmaścikitsitam

7.8.31.p83

asamyagdarśinaste tu ya evaṃ bhiṣajo viduḥ

7.8.31.p84

śleṣmanigrahamevādau kuryādvyādhau tridoṣaje

7.8.31.p85

niraste śleṣmaṇi hyasya srotaḥsūdghāṭiteṣu ca

7.8.31.p86

lāghavaṃ jāyate sadyastṛṣṇā caivopaśāmyati

7.8.31.p87

śirohṛdayakarṇasya pārśvaruk copaśāmyati

7.8.31.p88

jihvāgurujaḍatvaṃ ca dṛṣṭiścaiva prasīdati

7.8.31.p89

tasmāt punaḥ punaḥ kuryācchleṣmakarṣaṇamauṣadhaiḥ

7.8.31.p90

udīrṇadoṣaṃ prathame divase vāmayennaram

7.8.31.p91

viśoṣitaṃ na vamayedamedhyaṃ hi vamettathā

7.8.31.p92

sarveṣu sannipāteṣu na kṣaudramavacārayet

7.8.31.p93

śītopacāri hi kṣaudraṃ śītaṃ cātra virudhyate

7.8.31.p94

uṣṇopacārī satataṃ sannipātī praśasyate

7.8.31.p95

varjayecca divāsvapnaṃ dhṛti sattvaṃ ca saṃśrayet

7.8.31.p96

laṅghanaṃ svedanaṃ nasyaṃ mardanaṃ kavalagrahaḥ

7.8.31.p97

etānyādau prayuñjīta sannipāteṣu yuktivit

7.8.31.p98

trirātraṃ pañcarātraṃ vā daśarātramathāpi vā

7.8.31.p99

laṅghanaṃ sannipāte tu kuryādvā''rogyadarśanāt

7.8.31.p100

prakāṅkṣā lāghavaṃ glāniḥ svacchatā saṃprasannatā

7.8.31.p101

upadravanivṛttiśca samyaglaṅghitalakṣaṇam

7.8.31.p102

aglānigauravāśraddhāvikṛtiścāviśoṣite

7.8.31.p103

saṃmohakṣāmaśaithilyavātaruk cātilaṅghite

7.8.31.p104

svedādhyāye yathā proktāḥ svedāḥ sarvāṅgikāstathā

7.8.31.p105

taccāsya svedayet prāyo yatra yatrāsya vedanā

7.8.31.p106

kapho hi vāyunā kṣipto viṣṭabdhaḥ pārśvayorhṛdi

7.8.31.p107

kharīkṛtaśca pittena śalyavadbādhate naram

7.8.31.p108

tasyāśuṣkasya līnasya vilagnasya kṛśātmanaḥ

7.8.31.p109

duḥkhanirharaṇaṃ kartuṃ tīkṣṇādanyanna bheṣajāt

7.8.31.p110

tasya tīkṣṇāni nasyāni tīkṣṇāśca kavalagrahāḥ

7.8.31.p111

svedaṃ divājāgaraṇaṃ vidaddhyāt pārśvaśūlinaḥ

7.8.31.p112

mātuluṅgārdrakarasaṃ koṣṇaṃ trilavaṇānvitam

7.8.31.p113

anyadvā siddhivihitaṃ tīkṣṇaṃ nasyaṃ vidhāpayet

7.8.31.p114

tena prabhidyate śleṣmā prasvinnaśca prasicyate

7.8.31.p115

śirohṛdayamanyāsyaṃ dṛṣṭiścāsya prasīdati

7.8.31.p116

pramīlakastāluśoṣaḥ śvāsaḥ kāsaśca śāmyati

7.8.31.p117

punaḥ punaśca nidrāyāṃ kaṭu nasyāñjanaṃ hitam

7.8.31.p118

tīkṣṇairdravyaiḥ salavaṇairmātuluṅgarasadravaiḥ

7.8.31.p119

dravāmlayuktairathavā koṣṇāḥ syuḥ kavalagrahāḥ

7.8.31.p120

ārdrakasvarasopetaṃ saindhavaṃ sakaṭutrikam

7.8.31.p121

ākarṣaṃ dhārayedāsye niṣṭhīvecca punaḥ punaḥ

7.8.31.p122

tenāsya hṛdayaśleṣmā manyāpārśvaśirogalāt

7.8.31.p123

līno vyākṛṣyate śuṣke lāghavaṃ cāsya jāyate

7.8.31.p124

parvabhedo jvaro nidrāśvāsakāsagalāmayāḥ

7.8.31.p125

mukhākṣigauravaṃ jāḍyamutkleśaścopaśāmyati

7.8.31.p126

sakṛddvitricatuḥ kuryād dṛṣṭvā doṣabalābalam

7.8.31.p127

etaddhi paramaṃ prāhurbheṣajaṃ sannipātinaḥ

7.8.31.p128

śleṣmaṇā kṛṣyamāṇasya satataṃ sannipātinaḥ

7.8.31.p129

tṛṣṇā bhavati śuṣkāsyahṛtkaṇṭhagalatālunaḥ

7.8.31.p130

tasya tṛṣṇāpraśamanaṃ pānīyamupadekṣyate

7.8.31.p131

dīpanaṃ kaphavātaghnaṃ tridoṣaghnamathāpi vā

7.8.31.p132

tenāsya pacyate śleṣmā pakvaḥ sthānaṃ vimuñcati

7.8.31.p133

kaphe vimukte ca tato yāti vāto'nulomatām

7.8.31.p134

kaphānilānulomyena pittamalpabalīkṛtam

7.8.31.p135

sucikitsyaṃ bhavatyasya tasya hyanubalaḥ kaphaḥ

7.8.31.p136

athainaṃ laṅghitaṃ jñātvā svalpābādhaṃ prakāṅkṣitam

7.8.31.p137

dīpanīyodake siddhāṃ peyāmasyopahārayet

7.8.31.p138

śālīnāṃ ṣaṣṭikānāṃ vā purāṇānāṃ tu taṇḍulaiḥ

7.8.31.p139

bhṛṣṭaistriḥ prasrutā rūkṣā sukhoṣṇā lavaṇairyutā

7.8.31.p140

śasyate nātibahalā nacainaṃ bahu bhojayet

7.8.31.p141

sa cejjīryatyavighnena taṃ vidyājjīvitaṃ naram

7.8.31.p142

mudgamaṇḍastu tatraiva toye śleṣmādhike hitaḥ

7.8.31.p143

sahārdrakaḥ samaricaḥ sasauvarcalasaindhavaḥ

7.8.31.p144

mṛdvīkāṃ bhakṣayitvā'gre śarkarākṣaudrasaṃyutām

7.8.31.p145

pittādhike ca sasitāṃ peyāmevāvacārayet

7.8.31.p146

na tu snehānnapānaṃ vā gurūṇyanyāni vā bhiṣak

7.8.31.p147

bhojayet saṃnipāteṣu taddhyasya viṣabhojanam

7.8.31.p148

peyāmarocakārtāya bhiṣagdadyāt sadāḍimām

7.8.31.p149

nātyuṣṇāṃ nātilavaṇāṃ phalāmlāṃ yūṣameva vā

7.8.31.p150

pradoṣe bhojayeccainaṃ bhuktamātre yathā svapet

7.8.31.p151

gupte nivāte'gnimati sukhaprāvaraṇāstṛte

7.8.31.p152

saptāhaṃ bhojayeccainamannavṛddhyā'lpamalpaśaḥ

7.8.31.p153

tato virasikāṃ dadyāttakradāḍimasādhitām

7.8.31.p154

yathādoṣaṃ kaṣāyāṃśca sannipātajvarāpahān

7.8.31.p155

samyakpariṇate cānne vidaddhyājjāṅgalaṃ rasam

7.8.31.p156

rūkṣoṣṇavyoṣalavaṇaṃ tena vā tryahamāśayet

7.8.31.p157

tato badaramātrastu sa rasastryahamiyyate

7.8.31.p158

daśamūlādiniryūhe lāvādyādānasaṃskṛtaḥ

7.8.31.p159

vyaktāmlalavaṇasneho rasaḥ syādanilottare

7.8.31.p160

sarpiṣā mudganiryūhaḥ pratyādānena saṃskṛtaḥ

7.8.31.p161

mandasnehāmlalavaṇaḥ kāryaḥ pittottare gade

7.8.31.p162

tathā kulatthaniryūhe śaśādyādānasaṃskṛtaḥ

7.8.31.p163

sabālamūlakavyoṣaḥ kiñcitsnehaḥ kaphottare

7.8.31.p164

jātaprāṇaṃ tu dṛṣṭvainamīṣadrogāvalambitam

7.8.31.p165

visraṃsanena mṛdunā''bhojya snigdhaṃ virecayet

7.8.31.p166

doṣaśeṣaṃ tu taddhyasya viriktasyopaśāmyati

7.8.31.p167

iti kramaḥ samuddiṣṭaḥ kaṣāyānapi me śṛṇu

7.8.31.p168

pippalīpippalīmūlacavyacitrakanāgaram

7.8.31.p169

dīpanīyaḥ smṛto vargaḥ kaphānilagadāpahaḥ

First 200 of 315 passages. Read on

Translations (1)

Linked texts (4)