Ashtangasamgraha 30.2
Śaśilekhā 30.2
- Language
- Sanskrit
30.2
anantaroktena prakāreṇādhigate roge tadupakramārthaṃ bheṣajāvacaraṇaparijñānārthamadhyāyārambhaḥ | athāta ityādi | tatra bheṣajāvacaraṇaprasaṅge kasmin deśe jāta ityādinā prathamamāturaṃ parīkṣeta | etacca prāyobhavatvena parīkṣeta | anyathā sarvasyāpi āhārādeḥ sarvatra sambhavādanavasthāprasaṅgaḥ | bhaktiḥ sātatyānuṣṭhānam | subodham | evaṃ hi doṣakāraṇaṃ jñātvā svakāraṇapratipakṣamauṣadhamupayujyamānamāśu siddhaye sampadyate | tatra lakṣaṇāni yathā | bātasya rūkṣatvādīni | karma śvāsocchvāsādi | tatra madhurāmlalavaṇāḥ kaṭutiktakaṣāyāśca yathāsaṅkhyena parasparapratipakṣāḥ anantaroktena prakāreṇa parīkṣyate paścānmṛdvādibhedena vyādhimupalabheta | kathaṃ ekarūpatayā vyādhihetoḥ kutra kīdṛśena mṛdvādinā vibhāgena nidānamāsevitamiti | tatra mṛduśaktinā nidānena mṛduvyādhirbhavati | evaṃ madhyaśaktinā madhyaḥ | adhikenā'dhika iti | tathā doṣāṇāṃ vātādīnāṃ pṛthagbhūtānāṃ miśrāṇāṃ vā nānāvidhenāṃśāṃśabalaviśeṣeṇa vyādhīnāṃ balābalaviśeṣaḥ | yadi doṣā balavattvena kalpitāḥ tataḥ tatkāryamapi vyādhirbalavāniti vijñeyaḥ | tathā teṣvabaleṣu svalpabalaḥ | tatra sarve rogāḥ pūrve tridoṣajā uktāḥ | tadupakramaṇāni ca bheṣajāni sarvarasāni | tathāvidheṣvanekadoṣātmakeṣu vyādhiṣvanekaraseṣu ca bheṣajeṣu parasparaṃ rasadoṣāṃśaprabhāvamabhisamīkṣya vyādherauṣadhasya ca prabhāvamadhyavasyet | tenaitaduktaṃ bhavati | vyādherdoṣabalaṃ bheṣajasya ca doṣopaśamanasamarthamanyatamarasādiprabhāvamabhisamīkṣya kena rasādyaṃśakena kasmin doṣāṃśe asmin vyādhāvidaṃ bheṣajamiti kṛtvā vyādherbheṣajasya ca upakramyopakramākhyaṃ tattvamadhyavasyet nacaiṣāmaṃśāṃśavikalpanā sarvasmin vyādhau sarvasmiṃśca bheṣaje vijñeyā | kuta etadāha |
Linked texts (1)
- Aṣṭāṅgasaṃgraha — Vāgbhaṭa, Sanskrit