The Compendium of Suśruta 1.2.2
Bhānumatī 1.2.2
- Language
- Sanskrit
1.2.2
abhidheyavattvaṃ prayojanavattvaṃ cāto granthasya vaktavyamiti abhidheyavattvaprayojanavattvanirvāhārthaṃ cābhidheyaśāstrayorabhidhānābhidheyalakṣaṇaḥ saṃbandhaḥ, prayojanaśāstrayośca sādhyasādhanabhāvalakṣaṇo'bhidhātavyaḥ | tatreha āyurabhidheyaṃ, yadvakṣyati—“āyurasmin vidyate” iti | atra niruktau jñānārthatā viderāyuḥpratipādanadvāreṇaiva bhavati | carake'pyuktaṃ–“hitāhitaṃ sukhaṃ duḥkhamāyustasya hitāhitam | mānaṃ ca tacca yatroktamāyurvedaḥ sa ucyate”—(ca. sū. a. 1) iti | prayojanaṃ ca vyādhitavyādhyupaśamaḥ, svasthasya svāsthyarakṣaṇaṃ ca | yadvakṣyati—“ihāyurvedaprayojanaṃ vyādhitasya vyādhiparimokṣaḥ svasthasya svāsthyarakṣaṇaṃ ca”-iti | idamapi na kevalaṃ prayojanaṃ, paraṃ tu prayojanamāyurvedasya dharmārthakāmamokṣāḥ; āyurvedāhitasvāsthyo hi puruṣo dharmārthakāmamokṣān sādhayitumalam | uktaṃ hi carake—“dharmārthakāmamokṣāṇāmārogyaṃ mūlamuttamam” (ca. sū. a. 1) iti | ete cābhidheyaprayojanasaṃbandhā vedotpattiśabdena sūcitāḥ | vedaśabdo'yaṃ yajurvedādisādharmyeṇa yajurvedādivat prāmāṇyopadarśanārthamupāttaḥ, sa(taṃ)ca padārthatantrayuktyā uttaratra tantrayuktyadhyāye granthakāra eva darśayiṣyati | āyurvedaśabdaśca yathā prakṛtābhidheyādi darśayati tathā'tra ‘āyurasmin vidyate’ ityādiniruktidvayena sphuṭameva | nanvādau prayojanābhidhānaṃ vipralambhakasaṃsāramocakādiśāstreṣu visaṃvādadarśanānna pravṛttyaṅgaṃ, tat kiṃ tasyopadarśanena;
Linked texts (1)
- Suśrutasaṃhitā — Suśruta & Nāgārjuna (siddha/alchemist), Sanskrit