Pramāṇa · Search · About · API

The Compendium of Suśruta 1.2.4

Bhānumatī 1.2.4

Language
Sanskrit

1.2.4

yataścatuṣpādasaṃpattāvapi kecidrogapīḍitā dṛśyante tathā mriyamāṇāśca, tathā catuṣpādavihīnā api kecidrogamuktā jīvantaśca dṛśyante; tataścaitacchāstroktacatuṣpādasaṃpannabheṣajasyārogyeṇa samamanvayavyatirekavyabhicāradarśanānnaitat kāraṇamārogye | evaṃ ca yatrāpi catuṣpādasaṃpattau roganivṛttirdṛśyate tatrāpyanvayavyatirekāvadhṛtasāmarthyamadṛṣṭameva kāraṇam | dṛṣṭaṃ tu tatra yadṛcchāgatameva, adṛṣṭabalākṛṣṭaṃ vā | tadanuyāyibheṣajopadeśakatvānniṣprayojanamidaṃ śāstram | atrocyate-bheṣajaṃ tāvadāhārācārarūpaṃ yasya doṣasya vikārasya vā viparītaṃ, tadasati virodhake taṃ śamayatīti dṛṣṭam | yathā-kaṭukena śleṣmakṣayaḥ, agninā śītapraśamanam, āhāreṇa kṣudapagamaḥ, pānīyapānena pipāsāpagamaḥ; evamādi sāmānyena vṛddhiḥ, viparītena ca hrāsa iti dṛśyate | na cātrāpi dṛṣṭenaivopapadyamāne'dṛṣṭameva kāraṇamiti kalpanā yuktā; yato dṛṣṭenānupapadyamāne kārye kāraṇamadṛṣṭaṃ kalpyate | dṛṣṭaparābhavena tu sarvatrādṛṣṭakalpanaṃ prāmāṇikameva, yato yadevāddaṣṭaṃ kāraṇatvenābhimataṃ taddṛṣṭayāgādijanyaṃ, tadvadeva bheṣajaṃ dṛṣṭarūpaṃ tāvat kacidastītyevaṃ svīkartavyam | yanna tu vinā'pi bheṣajaṃ vyādhivigamaḥ, tatrāpyabuddhikāritāhārācārādeva bheṣajāttaduparamaḥ, balavatā vā karmaṇā tatkālaniyatena vyādhyuparamaḥ | yaducyate-catuṣpādasaṃpattāvapi na vyādhyuparamaḥ; tanna, yatra hi vyādhyuparame catuṣpādasampattirapyapārthakā bhavati, tatrāvaśyaṃ vaidyasya samyagjñānaśālitā nāsti; yato rogiṇo'sādhyarogatā, tena tasyājñānatā |

Linked texts (1)