The Compendium of Suśruta 1.2.9
Bhānumatī 1.2.9
- Language
- Sanskrit
1.2.9
vedasyāyurvedasya utpattirāgatiḥ, utpattiśabdaścāgatimātre'pi vartate; yathā-kutaste dhanotpattiḥ ? āgatirityarthaḥ | vedotpattirvaktavyatayā yatrādhyāye'sti yasya vā iti matvarthe chaḥ | “matau chaḥ sūktasāmnoḥ” ( pā. a. 5| 59 ) ityanuvartamāne “adhyāyānuvākāryorluk” ( pā. a. 5| 60 ) iti utpannasya chasya luk | tato'dhyāyena saha sāmānādhikaraṇyādadhyāyavyākhyāne pratijñā labhyate | yadā tu, akṛtatantravyākhyānapratijñasya tadekadeśādhyāyapratijñā'janakāyamāneti tantravyākhyānapratijñā'pyasmin vākye darśanīyā, tadā ‘vedasyāyurvedasya utpattiryasmin granthe sa vedotpattiḥ grantharūpaḥ, taṃ vyākhyāsyāmaḥ’ iti yojanīyam | adhyāya iti adhipūrvādiṅaḥ “iṅaśca” ( pā. a. 3| 21 ) iti ghañā sādhyate, tena ‘adhīyata ityadhyāyaḥ’ | na cānayā vyutpattyā prakaraṇasthānādiṣvadhyāyaśabdaprasaṅgaḥ, yato yogarūḍhyeyaṃ saṃjñā prakaraṇasamūha eva vedotpattyādilakṣaṇe paṅkajaśabdavadvartate, na yogamātreṇa vartate | uktaṃ hi carake—“niruktaṃ tantraṇātantraṃ sthānamarthapratiṣṭhayā | adhikṛtyārthamadhyāya- nāmasaṃjñā pratiṣṭhitā” (ca. sū. a. 30) iti | tantraṇāditi hetu-liṅga-cikitsāpratipādanāditi; atra nāmasaṃjñā yogarūḍhā saṃjñā | yadi vā karaṇādhikaraṇayorarthayoḥ “adhyāya nyāyodyāvasaṃhārāśca” (pā. a. 3| granthakartṛsūtraṃ caturthaṃ vadanti | suśrutasyaiva ca gurupṛcchāsūtraṃ śiṣyasūtramucyate | anye tu suśrutasūtraṃ granthakartṛsūtramiti vyavasthāpayanti | tatra prathamamathetyādi sūtraṃ guroreva, śiṣyasya suśrutasya vyākhyānānadhikārāt;
Linked texts (1)
- Suśrutasaṃhitā — Suśruta & Nāgārjuna (siddha/alchemist), Sanskrit