Pramāṇa · Search · About · API

The Compendium of Suśruta 1.20.3

Bhānumatī 1.20.3

Language
Sanskrit

1.20.3

sa eva narajātiḥ puruṣo yasmādihāyurvedavidheyacikitsārūpāyāḥ kriyāyāḥ, tathā kriyāsaṃpādyaphalasyārogyāderadhiṣṭhānamāśrayo na tu gajādiḥ; tasmāttasminneva kriyā | atha kathaṃ gajādayo vṛkṣādayo'pi nāsādhiṣṭhānamityāśaṅkā, tataḥ praśnaḥ- kasmāditi | tadatra pradhānatvena nara evādhikārīti darśayannāha - lokasya dvaividhyādityādi | lokadvaividhye naravyatiriktasya sthāvarajaṅgamasya yasmānnaropakaraṇatvaṃ, narastūpakāryaḥ, tasmānnara eva pradhānatvādadhiṣṭhānamiti prakaraṇārthaḥ | pradhānanaravivecanārthamuktaṃ dvaividhyaṃ vibhajate - sthāvaro jaṅgamaśca | sthāvaraḥ sthitiśīlo vṛkṣādiḥ, jaṅgamo gamanaśakto narakarituragādiḥ | dvividhatāvivaraṇaprastāvāccikitsopayuktaṃ prakārāntareṇa dvaividhyamāha - dvividhātmaka evāgneyaḥ saumyaśca | dvividhaḥ agnīṣomarūpa ātmā svabhāvo yasya sa tathā; agnibhūtādhidaivatasvabhāva āgneyaḥ, somabhūtādhidaivatasvabhāvaḥ saumyaḥ | yadyapi sarvaṃ dravyaṃ saumyamāgneyaṃ ca pāñcabhautikamiti kṛtvā pañcabhūtārabdhaṃ sarvaṃ, tathā'pi vastusvābhāvyāt prāyaḥ kvacidagniguṇasyauṣṇyasyādhikyaṃ bhavati, kvacit somaguṇasya śaityasyādhikyaṃ bhavatītyāhatadbhūyastvāditi | ata evotpattāvapi "saumyaṃ śukramārtavamāgneyam” (śā. a. 3) ityabhidhāsyati | pṛthivyādiguṇotkarṣatayā pañcātmakatvamapi bhavatītyāha-pañcātmako veti | pratyekabhūtaguṇādhikyaṃ ca bhūmipravibhāgīyādhyāye varṇanīyam | jaṅgamapramedaṃ varṇayituṃ jaṅgamaprakārānāha-tatretyādi | bhūtagrāmaḥ prāṇisamūhaḥ | ādau saṃsvedajapāṭha ūṣmaṇo jarāyujādāvapi kāraṇatvāt;

Linked texts (1)