Pramāṇa · Search · About · API

The Compendium of Suśruta 1.20.4

Bhānumatī 1.20.4

Language
Sanskrit

1.20.4

tadanu jarāyujābhidhānaṃ, prādhānyāt; tadanu aṇḍajābhidhānam, udbhijjebhyo bahūpayogāt | kecit "brahmaṇo'pi saṃsvedajādikrameṇa prajāsṛṣṭirityayameva krama uktaḥ” | jarāyujāḥ narādayaḥ, saṃsvedajāḥ aṇḍajāḥ pakṣiprabhṛtayaḥ, udbhijjā mekādayaḥ | evaṃ prapañcite loke narasya pradhānatvenāha - tasyopakaraṇamanyaditi | anyat paścādi vṛkṣādi ceha śāstre naropakaraṇatayā pratipādanīyaṃ, puruṣaścopakārya eva; tathā jaṅgamebhyaḥ kṣīra-nakha-roma-carma-mūtra-vasā-māṃsādi naropakaraṇatayā vaktavyaṃ, vṛkṣādayaścāhārauṣadhādinā viniyojyāḥ | yadyapi paścādivṛkṣādyupakārakatvaṃ puruṣasya pānīyadānādinā, tat svopakārāyaiveti na tadupakaraṇatā puruṣasya | apica nara eva dharmārthakāsamokṣasādhakatyā upadeśānuṣṭhānakṣamatayā ca viśeṣeṇopakāraviṣayamadhikaroti, naropakāreṇaiva paścādyupakāro bhavati | yena paścādayo janmāntaramāsādya manuṣyatāṃ yāsyantyeva | vṛkṣāstu cetanāvanto'pi tamaśchannajñānatayā śāstropadeśāviṣayā eva | yaducyate-“vṛkṣagulmaṃ bahuvidhaṃ vividhāstṛṇajātayaḥ | antaḥsaṃjñā bhavantyete sukhaduḥkhasamanvitāḥ || etadantāśca gatayo brahmādyāḥ parikīrtitāḥ" ( manusmṛti. a. 1 ) iti | so'dhiṣṭhānamiti pratijñātamarthamitaralokopakaraṇīyatayā vyavasthāpitaṃ nigamanena punardarśayati - tasmāt puruṣo'dhiṣṭhānamiti; nigamanatvādeva na punaruktiḥ |

Linked texts (1)