The Compendium of Suśruta 1.21.3

1.21.3

tataścāpradhānarogakāraṇāntaramapi sūcitaṃ bhavati | tena yaduktaṃ carake - “kāla buddhīndriyārthānāṃ yogo mithyā na cāti ca | dvayāśrayāṇāṃ vyādhīnāṃ trividho hetusaṃgrahaḥ” ( ca. sū. a. 1) iti; tathā'traiva “śārīrāṇāṃ vikārāṇāmeṣa vargaścaturvidhaḥ | prakope praśame caiva heturuktaścikitsakaiḥ” iti; tatsarvaṃ sūcanāt saṃgṛhītaṃ bhavati | anye tu viṣamānnaviśeṣaṇatayā viṣamānnasāhacaryādviṣamakālādisaṃgrahaṇaṃ vyākhyānayanti; tacca nātisphuṭam | annamūlā ityanena śārīrarogotpattau prādhānyakhyāpanārthamuktenāvyāptiṃ manyamānaḥ pratyāsannahetukathanena sarvaśārīrarogavyāpakalakṣaṇāntaraṃ darśayannāha - vāta-pitta-kapha-śoṇita-sannipātavaiṣamyanimittā iti | atra prathamaṃ vāta uktaḥ, āśu bhūrivikārakartṛtva़ādinā prādhānyāt; tadanu pittaṃ, śleṣmāpekṣayā bhūrivikārakartṛtvādinā prādhānyāttathā''śukāritvācca; śoṇitamante kṛtaṃ, tasya matabhedenādoṣatvāt | tathā hi śoṇitaṃ svātantryeṇādūṣakatvāt prakṛtyanārambhakatvācca paramārthato na doṣaḥ; tathā'pi śalyatantre'smin vraṇaḥ pradhānaṃ, vraṇeṣu madhye bhūridāhavedanādivikārahetutayā vraṇapāke ca svayamapi pākaprayojakatvādinā prādhānyena dṛṣṭatvādoṣavadupacārāddoṣatayoktam | yaduktaṃ - “kālāntareṇābhyuditaṃ tu pittaṃ kṛtvā vaśe vātakaphau prasahya | pacatyataḥ śoṇitameṣa pāko mato'pareṣāṃ viduṣāṃ dvitīyaḥ” || ( sū. a. 17 ) iti | ata eva vraṇapraśne'pyuktaṃ “tadebhireva doṣaiḥ śoṇitacaturthaiḥ śarīramidaṃ dhāryate” ( sū. a. 21 ) iti | yatra tveṣā vivakṣā nāsti tatra kāyacikitsāvacchoṇitaṃ nirasya traya eva doṣā ucyante |