Pramāṇa · Search · About · API

The Compendium of Suśruta 1.21.4

Bhānumatī 1.21.4

Language
Sanskrit

1.21.4

taduktaṃ - “sarveṣāmeva vyādhīnāṃ vātapittaśleṣmāṇa eva mūlaṃ, talliṅgatvāt” ( sū. a. 24 ) ityādi | eṣāṃ saṃnipatanaṃ melakaḥ saṃnipātaḥ dvābhyāṃ tribhiścaturbhirvā | eṣāṃ pañcānāṃ vaiṣamyaṃ kṣayeṇa vṛddhyā vā kṣayavṛddhimyāṃ vā jñeyam | saṃnipātavaiṣamyaṃ tu yadyapi vātādyavayavavaiṣamyeṇaiva labdhaṃ, yato yathābhūtā pratyekaṃ vātādayo vikṛtāstathābhūtā eva te melake'pi; yaduktaṃ carake - “nidāne pūrvamuddiṣṭā yā pṛthagdvandvajākṛtiḥ | saṃsargasaṃnipātānāṃ tayā coktaṃ svalakṣaṇam” ( ca. ci. a. 3) iti | atrāpi coktam - “sarvaje sarvaliṅgāni” ( u. taṃ. a. 39 ) iti | tathā'pi nāyaṃ siddhāntaḥ yat saṃyujyamānalakṣaṇayukta eva paraṃ saṃyogo bhavati, kiṃtu kvacit saṃyogamahimnaiva saṃyujyamānadharmātiriktaṃ kāryaṃ bhavati | yathā madhu-ghṛtasaṃyoge mārakatvaṃ, yaduktaṃ carake - “saṃyogastu dvayorbahūnāṃ vā dravyāṇāṃ saṃhatībhāvaḥ, sa viśeṣamārabhate, yaṃ naikaikaśo dravyāṇi; yathā—madhu-sarpiṣoḥ” (ca. vi. a. 1) ityādi | tathā punaruktamavayavaprabhāvānumānena samudāyaprabhāvānumānamabhidhāya “nahyevaṃ khalu sarvatra; nahi vikṛtiviṣamasamavetānāṃ nānātmakānāṃ parampareṇa copahatānāmanyaiśca vikalpanervikalpitānāmavayavaprabhāvānumānena samudāyaprabhāvatattvamadhyavasātuṃ śakyam | tathāyukte hi samudāye samudāyaprabhāvatattvamevopalabhya tato dravyavikāraprabhāvatattvaṃ vyavasyet”—(ca. vi. a. 1) iti | vikṛtyā kāraṇavailakṣityā viṣamaḥ prakṛtyananuguṇaḥ samavāyo vikṛtiviṣamasamavāyaḥ, prakṛtyā saṃyujyamānānāṃ svabhāvena samo'nuguṇaḥ samavāyaḥ prakṛtisamasamavāyaḥ;

Linked texts (1)