Pramāṇa · Search · About · API

The Compendium of Suśruta 1.21.5

Bhānumatī 1.21.5

Language
Sanskrit

1.21.5

etat pakṣadvayaṃ saṃsargādyārabdhe vyādhau bhavati, tenātra vikṛtiviṣamasamavāyarūpaṃ vaiṣamyaṃ grahītuṃ saṃnipātagrahaṇaṃ kṛtam | tathā hi suśrute—“sarvaliṅgaṃ tu” ityatideśaṃ kṛtvā punarviṃkṛtiviṣamasamavāyārabdhajvaralakṣaṇārthamuktaṃ yad “viśeṣaṃ cātra me śṛṇu | nātyuṣṇaśītaḥ” (u. taṃ. a. 39) ityādi; tathā carake'pi “nidāne pūrvamuddiṣṭā” ityuktvā'pi punaruktaṃ yat-“saṃnipātajvarasyordhvamato vakṣyāmi lakṣaṇam | kṣaṇe dāhaḥ kṣaṇe śītaṃ” ( ca. ci. a. 3) ityādinā vikṛtiviṣamasamavāyārabdhajvaralakṣaṇam | nanu vātādayaḥ parasparaṃ viruddhaguṇāḥ, “viruddhaguṇasaṃnipāte tu bhūyasā'lpamavajīyate” (ca. vi. a. 1) iti vacanaṃ, tena vāyunā rūkṣaviśadaguṇena snigdhagurupicchilaguṇaḥ kapho hantavyaḥ, evaṃ pittenoṣṇādiguṇena śītādiguṇaḥ kapho vāyurvā hantavyaḥ, evaṃ doṣāṇāṃ saṃnipāta eva na saṃbhavati, kutastasya kāryaṃ vyādhiriti | maivaṃ, virodhibhāvānāṃ kāryonnayane'nyatra dṛṣṭatvānnādṛṣṭamākalpayituṃ pāryate, yato'nyatra toyadahanayorvirodha upalabdhaḥ, tat kiṃ pāñcabhautikadravyārambhe'pi tayorvirodhāt pāñcabhautikaṃ dravyaṃ na bhavati ? toyāgniguṇātirektvādamlo raso na bhavati ? tasmādupalabdhalāddīpamelakasya tajjanyasya ca saṃsargādijanyavyādhirūpasya svabhāve paryaṃnuyogo na yuktaḥ | “viruddhaguṇasaṃnipāte hi bhūyasā'lpamavajīyate” iti vacanaṃ vastusvabhāvopapāditaviṣayavyatirekeṇa caritārtham | vastusvabhāvastu utsargāpavādanyāyādbādhako bhavatyeva |

Linked texts (1)